Vier ver- 
anderlijke 
foorten. 
Grond. 
Opregte 
Salfa I J a- 
rille. 
Aanwin- 
ning. 
Is de befte 
foort van 
allen. 
Stee'.en. 
Gedaante 
der Blade- 
ren. 
889 Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek, 890 
Hier van zijn mij in haren aart vier bijzondere foorten 
bekend geworden ; namentlijk : 
I. Smilax aspera vuLGARis, of gemccne f teken- 
de Winde . II. Smilax aspera folio maculoso, 
of fleckende Winde met een langwerpig wit geflippeld 
Loof. III. Smilax major l^evis , of groote flee- 
kende Minde met gladde Bladeren. IV. Salsa pa- 
RILLA VERA , ol SMILAX PeRUVIANA LEGITIMA ; 
opregte Salfa Parille. Mecft al te zamen zijn ze van de 
zelve Bouw mg en Waarneeming. 
Zij beminnen een goede, gemccne, zandige aarde, 
met een weynig twee-jarige Pacrdcmift en ’t Mol van 
verrotte Boombladeren doormengd : een opene, luch- 
tige, vrije, warme , wel ter Zon gelccgene plaats , en 
matige vochtigheyd. 
Zijn teeder van aart, en konnen de fterke Vbrft dee- 
zcr Landen niet verdragen. Moeten derhalven , in 
Potten gezet zijnde, in Oftober binnens huys gebragt ; 
op een matig-warme plaats gezet, gedurende de geheele 
W int er met een weynig lauwgemaakt Rcegen water on- 
derhouden , en niet voor April met een zachte Rcegen 
weer buytcn , en de Zonncftralcn voorgcfteld ; dan 
noch voor koude nagten, fchrale, hayrige Winden wel 
gewagt worden. 
De Saisa Parilla vera , of opregte Salfa Paril- 
le > is wel zoo teeder van Natuur. Moet derhalven 
ter Wintertijd in een gedurig-warme plaats, met een 
weynig lauwgemaakt Recgenwater van onder in een Pan 
verzorgd, en niet voor half April, of wat later, weer 
buytcn gezet worden. 
Zij geeven wel in dceze onze Geweften veelc bij 
malkander gevoegde, kleyne, Stars-wijze gefielde, wit- 
achtige Bloemtjens, maar nöyt eenig Zaad. Worden 
echter bequamelijk aangewonnen door hare bij de Wor- 
tel uytfpruytcndc jonge Scheutjcns : welke men met 
een wadende Maan van April van de oude afneemt, eens 
vingers lengte boven de aarde afgefneeden , en in Potten 
verplant. Want dan vatten ze dies te fpoediger nieuwe 
Wortelen- ; en groeyen te eerder voort ; ’t welk anders 
langzaam toegaat. 
Deeze opregte Salsa Parilla (van welke in A- 
mcrica vier bijzondere foorten worden gevonden, ver- 
mitsze in de gedaante der Bladeren de cene van de an- 
dere verfchillcn) word gehouden voor de befte en krag- 
tigftc van alle. Waarom ze dan ook alleen, of de Mor- 
telen daar van , na alle Landen en Stcedcn van Europa 
word vervoerd , weegens hare groote zeer zonderlinge 
deugden, bij alle Geneeskundige bekend, gepreezen, 
en gebruykt. 
Krijgt uyt een hard en dik Hoofd, ronde , zeer lan- 
ge , flegte , dunne , en ontrent bruyn-verwige Morte- 
len: uyt welke voortfchicten verfcheydcne teedere Stoe- 
len; haar uyt eygener aart door cenige hier en gintfeh 
uytwafTcnde Pandjens omwindendc , en alzoo de bij 
haar gefielde ftok of iet anders, wat het zijn mogt, 
omvlcgtende. Zijn rond gevormd : aan de Zonne-zijde 
roodachtig; maar aan de andere groen-verwig; bekleed 
met vcele korte Doorntjcns, onder dikker als boven. 
Men zict’er aan vcele fchoone , blinkende Bladeren , 
ruftende op korte Steeltjens, en uyt beyde de zijden 
voortkomende, doch niet regt teegens malkander over. 
Twee vingeren breedte, of daar ontrent, zijn ze lang 
en breed; ook wel veel grooter : achter rond, en daar 
breedft ; voor in een punt eyndigende; zulker wijze, 
dat ze de gedaante van eens menfehen Hert , of die 
van de Jndiaanfche Winde, niet qualijk vertonen. Aan 
de randen vallenze flegt. De vciwe is donkcr-groen. 
Inwendig zijn ze voorzien met een regt doorlopende 
Ader, waar uyt veelc andere kleyne ter zijden voort- 
fchcyden en uytlopcn. In onze koude Neederland- 
fche Geweften brengt dceze foort noyt cenige Bloemen, 
.veel min Vrucht ente. voorfchijn,gelijkzc anders doed in 
haar geboorte-land. 
KRACHTEN. 
D E Bladeren en Wortelen van fleckende Minde , Galen. lib. 
in ’t Latijn Smilax Afpera, zijn warm en droog sim P- 7- 
van aart, echter niet gantfehelijk zonder eenige 
vochtigheyd , en fijn van deden. 
De zelve in Wijn gezoden , en daar van gedron- Diofc. I. 4. 
ken ; of ’t Poeder der gedroogde Bladeren, of der Wor- '44- 
telen, met Wijn ingenomen , ftrijd zeer krachtig tee- Doi ‘ l ‘ 
gens allerley vergif; ook teegens de beet en en fteekendcr Camerar. 
giftige Bieren; zulker wijs, dat iemand, wanneer hij 4 r. 140. 
’s morgens iets hier van gebruykt, dien dag niet lichte- f uranUs 
lijk van eenig vergif zal befchadigd worden. Doed daar- yjf 
cnbovenfwee/en, en veel Water lojfen. Vcrfterkt ook ’ * 
de Maag reynigd de Nieren en de Blaas; en neemt 
wech de fmerten van al de Leeden des menfehelijken 
Ligchaams. De Bladeren op ’t Hoofd pelegt, verdrij- 
ven de Hoofdpijn. 
De Martelen van Smilax Peruviana legitima, Opregte 
of Opregte Salsa Parille, zijn warm, en wat Sa ^ a ^ ar ‘k 
vochtig van aart. ,c - 
In Water , of in Wijn gekookt , en daar van ieder Rccch.l. 8. 
dag tweemaal, te weeten , ’s morgens en ’s avonds, Rer.Mexi*. 
t’clkens zes oneen, warm, veertig dagen achter een ge- 
dronken; zich daar op wel toegedekt, en gezweet: of ^JiTnov. 
anders twee Drachmen van het Poeder der gedroogde Orb.c.xi. 
Martelen met Wijn ingenomen , is zeer goed tot ge- 
ncezing van de Spaanfche -pokken , verouderde kranig 
heeden ; Koortx.cn , en trekkjng der Zeenuwen. Daar- 
enboven zeer dicnftig voor allerley vuyle xwceringen 
en gexwellen ; xinkingen en fchadclijke vochten : een 
cjuade Maag ; winden in ’t Ligchaam : de koude ge- 
brecken van der Vrouwen Moeder, der Harjfencn, cn 
veel meer andere qualen. Neemt ook wech de hardig- 
■heyd der Milt , en doed wel xweeten. 
CCCCXXXVIII HOOFDSTUK. 
ZEEWINDE. 
en dus in het Neederlandfh , Namcn . 
iok van veele Sodanelle ge- 
, word in het Latijn geheeten 
NELLA , BraSSICA MaRINA, 
ilis Marina, en Convol- 
Marinus: in het Hoogduyt fch 
Meerwinde: in ’t Franfch Chou de Mer : in ’t 
Italiaan fch eeven als in ’t Latijn. 
Hier van zijn mij in haren aart drie onderfcheydene Drie on- 
foorten bekend geworden ; te weeten : derfchey- 
I. SoLDANELLA VULGARIS FOLIO ROTUNDO dcnC loor 
of gemeene Zeewinde met een rond Blad. II. Oblon- tC “' 
ga flore albo Syriaca , o f Syrifche Zenvtnde met 
een langwerpig Blad en witte Bloem : welke foort, niet 
zonder goede reedenen , zou mogen genoemd worden 
Volubilis Marina Syriaca folio cordato, of 
Zeewinde uyt Syrien met een Hert gelijk , _ zijnde Blad , 
weegens de gelijk-vormigheyd der Bladeren met de gc- 
ftalte van eens menfehen Hert. III. Soldanella al- 
pina, of Berg-Zeewinde. Niet alle zijn ze van de zelve 
Bouwing en Waarneeming. 
Het VoLumus Marina fruticescens SvttiA- Smurlta: 
CA folio CORDATO, of Jlruvellige Zeewinde uyt Sy- Zeewinde 
rien (in welk Landfchap dceze foort natuurlijk groeyd, u >' tS y ricn - 
niet verre van de Zee) met Bladeren, eens menfehen 
Hert gelijk, lijnde ; anders ook genoemd Soldanel- 
la FRUTICESCENS OBLONGA FLORE ALBO SyRIA- 
CA , of langwerpig gebladerde fruvellige Zeewinde uyt 
Syrien met een witte Bloem, waft niet gelijk de andere 
foorten, maar flruvels-wijxe, begaaft met veele hout- 
achtige Tak jent; van naturen rond , en voorzien met 
een aangename blcck-roode-verwe. Aan de zelve ziet 
men 
