891 Zeewmöë.Heydens\Vondkruyd.Hazensalade.Smyrnium&c. 8oi 
Gedaante men dc Bladeren onordentlijk gefield , doch gemee- 
der Blade- nclijk hangende zoo wel aan korte als lange Steelt - 
rcn ' jens. Zijn een vingerlid, of daar ontrent, lang; een 
klcync vinger, wat meer of minder, breed; langwer- 
pig; aan de Steel op ’t breedfïe; vooralderfmalft, niet 
lpits , maar ftomp toegaande ; en aldaar in ’t midden 
met een klcyne Kerf vcrcierd. Bevallijk-groen van 
couleur zijn ze : ook voorzien met een regtdoorgaandc 
groote , bleeke Ader , en eenige daar uyt voortfchic- 
tende dwars-j 4 dertjens. 
Geftalte Tuflchcn welke in het bovenftc gedeelte der nicu- 
rnen ; en wclijks-gefchootene Takjens de Bloemt jens voortkomen; 
Zaïd- zijnde een weynig langwerpig ; niet zoo groot als die 
knoppen; van onze gemeene Zeewinde ; doch op de zelve wijze 
onze lLi- VOO r v ^» en rond, openftaande; wit van cou- 
den zon- ^ cur > van binnen hol, en aan de randen een weynig 
der Zaad. gekarteld. Als ze afgevallen zijn, komen te voorfchijn 
fchoone, tamelijk groote, Pcers-wtjze gevormde , bo- 
ven dikke, onder dunne, doch ronde Knoppen, boven 
in ’t midden vcrcierd met een draadachtig Knopje ; eerft 
groen , daar na donkcr-rood wordende ; doch in onze 
koude Landen geen rijp Zaad bekomende. 
Grond. De nu gemelde foort, en dan dc Soldanella al- 
pina, of Bcrg-Zeewinde, zijn tcedcr van aart. Be- 
minnen een goede, zeer zandige aarde, doormengd 
met twec-jarige Paerdcmift, een weynig Veengrond, 
cn het Mol van verrore Boombladeren : een war- 
me , wel ter Zon gclccgene plaats ; en niet te veel 
vochtighcyd. 
winter dC ^ eevcn ‘ n deeze onze Landen dikmaal Bloemen , 
waar Te maar no y r ccn '£ v °ikomcn Zaad. Verdragen ongeer- 
neemen; ne veel koude Herfflreegenen , cn eenige Korft. Wor- 
gelijk ook den derhalven , met een walïcndc Maan van April in 
Zecwin". PotCcn ’ r z ‘ï g eZ3 yd, ’t zij geplant zijnde, in ’t begin 
de. van Oktober, als men dc aarde boven droog ziet, bin- 
nens huys gebragt , op een luchtige plaats , waar in 
niet als bij vriezend Weer word gevuurd : gedurende 
de geheele Winter met flegts een weynig lauw Reegen- 
watcr van boven begoten ; en niet voor ten halven van 
■aapril, met een aangename Rcegen, weer buyten gezet: 
dan noch ecvenwel voorzichtig gewagt, zoo voor kou- 
de nagten , als hayrige winden. 
Aanwin- Deczc bcyde foorten worden alleenlijk aangewon- 
niB g- ven cn vermeenigvuldigd in onze Landen ( bij gebrek 
van Zaad , ten ware dan dat men ’t zelve uyt andere 
Geweften bequaam)door hare aangegroeyde jonge Wor- 
telen; welke men met een wallende Maan in -April van 
de oude afneemt , en verplant. 
Gemeene De Soldanella vulgaris tolio rotundo , 
Zcewin- of gemeene Zeewinde met ronde Bladeren, is veel har- 
der van natuur. Blijft wel (geplant zijnde op een war- 
me plaats, genoegzaam befchut voor koude Oofte- en 
Noordcwinden , cn gezet in Zeezand , doormengd met 
twec-jarige Paerdcmift, cn gemeene aarde) d e Winter 
over; maar word ook daar teegens in onze Landen door 
de zelve zomtijds wel wechgenomen, of van ’t leeven 
Waarnce- beroofd. Is derhalven geraadzaam , dat men van dcc- 
niHig- ze foort altijd, of immers teegens dc Winter, bijtijds, 
iets in een Pot ftellc, om, als de Korft komt, dc zelve 
binnens huys te konnen bewaren , en met wcynige 
vochtigheyd te onderhouden ; op dat men’er zich niet 
eens gantfeh onverwagt , door een felle Korft, t’eene- 
maal van beroofd mogt vinden. 
Aanwin- Zij geeft wel ieder jaar Bloemen, maar zelden volkö- 
niog. men rijp Zaad. Word echter aangewonnen en vermee- 
nigvuldigd door hare aangegroeyde Wortelen , op de ge- 
melde tijd verplant zijnde. 
KRACHTEN. 
DoJ.l. 13. ^ A F.ewinde , in het Latijn Soldanella, is verwar- 
f-ï' f mende en verdroogende tot in den derden 
^ 1 graad. 
In Wijn gezoden , cn daar van een halve onc« 
met een weynig Zuyker en Car.eel gedronken; of een Femel. l.f. 
Drachma van het Pulver der gedroogde Bladeren met Meth. 
wat Anijs, Rhabarbar cnCubcbcn in Wijn ingenomen; Mci f' 
of het uytgcpjtfttc Z„p tot een Rob, of dikke Syroop 
met Zuyker gekookt, en daar van een halve once met 
Conzerf van Rofmarijn gcbruykt, jaagt door de ktoel- 
gang uyt alle overvloedige water achtige vochten opend 
de verft optheyd der Lcever , en is goed voor de Wa- 
terzuchtige. 
Indien iemand deeze Plant, of ’t Zap, of ’t Poe-Hicft. l.i'. 
der daar van, op zich zelven alleen wou gebruyken , c,l 48. 
zonder daar iet anders bij te doen, die zou zijn Maag te 
zeer doen ontftcllcn; en krimping des Ligchaams ver- 
oorzaaken, wcegens dc zoute, bittere, cn fcharpte aart 
van dit Gewas. 
CCCCXXXIX HOOFDSTUK. 
H E Y D E N S 
WONDKRUYD. 
Y veele genoeg bekend , en met dec- Namen. 
% zen naam in het Ncederlandfch ge- 
fa? noemd , word in het Latijn gehectcn 
CONSOLIDA SaRACENICA, ofSoLIDA- 
M GO Saracenica : in het Hoogduytfch 
Heidnisch Wundtkraut; en in’t 
Franftk Consoul de Saracinne. 
Deeze Plant bemind een gemeene, goede, meer een Grond, 
zandige als andere , doch daar bij vochtige , welge- 
meste grond : een luchtige, ook een fchaduwachtige 
plaats ; en veel Water. Blijft eenige jaren lang in ’t 
leeven. Verdraagt allerley ongeleegentheedcn der H m. 
ter. Bloeyd ieder Zomer , doch geeft niet anders als 
met zeer goede en drooge Najaren , volkomen rijp 
Zaad. ’t Welk met een wallende Maan van Oktober Zaad. 
of Mam (vermirs het lang in de aarde blijft leggen) 
in een Pot , ruym een ftroobreedte diep , moet gc- 
zayd zijn. 
Niet alleenlijk door dit Zaad worden ze vermeenig- Aanwin- 
vuldigd, maar ook aangewonnen door hare aangegroey- n ‘ n g- 
de cn de grond doorlopende jonge Wortelen ; welke 
men met een wallende Maan in April van de oude 
afneemt, cn verplant. 
KRACHTEN. 
H Eydens Wondkrnyd, in het Latijn Solidago, of Aar ten 
Confolida Saracenica , is verdrogende in den dcu S den * 
tweeden graad ; ook te zamentrekkende van 
aart. 
De Bladeren gefloten ; of het uytgeparftte Zap der DoJ - ’■ f* 
zelve , of ook het Poeder der gedroogde Bladeren , h/ , 
gedaan op allerley Wonden, varjfche bloedige <j»et zuren, pTmt. tap. 
ook verouderde zeeren en zweeren , geneert de zelve. *79- 
Defgelijks ook de lopende gaten, en alle yuade, ft m ken- 
de, verzworene Gezwellen. 
In Wijn gezoden , en daar van gedronken , heeft ^obeL kift. 
niet alleenlijk de zelve uytwcrking maar opend ook 
de verft opping van de Lcever, Milt, en Galblaas. Is ’ 
goed voor een eerft-beginnendc Waterzucht-, voorde 
zweeringen van het Ingewand, voor de lammigheyd 
der Lee den ; de Geelzucht ; vuyle, ft inkende wonden ; 
en dc zwelling van het Tandvleefch ; daar mee ge- 
waflehen , en inzonderheyd een weynig Roozen-ho- 
nig daar bij gedaan zijnde. 
CCCCLX 
