8?5 
Fiekruyd. Stachyskruyd. Luyskruyd. 
8 95 
CCCCXLII HOOFDSTUK. 
Aanwia- 
ning. 
LobiU l. i. 
fol. 901. 
niafc. I. 4- 
c. 9Ö. 
Galen. lib. 
Simp. 6. 
Trag. I. 1 
FIEKRUYD. 
F Fykruyd , van ccn ieder in het 
Neederlandfch dus , en, mijnsweetens, 
met geenen anderen naam genoemd ; 
zijnde een verkorting of verbaftering 
'si van ’t woord Sophik. Word in het 
!,*///« geheeten Sophia, of ook Se- 
riphium Gi-.rmanicum: in 't Hoogduytfch Welsa- 
MEN, en SoPHIENKRUYD. 
Bemind van naturen een zandige, gemcene, zoo wel 
goede als Hegte , gemeftte als ongemeftto, vochtige als 
droogc grond: immers zoo zeer een opene, vrije, als 
ccn donkere , fchaduwachtige plaats : veel Water, en 
ook weynig vochtigheyd. 
Blijft niet meer dan ccne Zomer in ’t leeven. Geeft 
voor de Winter volkomen rijp Zaad, en vergaat dan 
van zelfs. Word dcrhalvcn ieder Voorjaar, met een 
wallende Maan van Alaert, weer op nieuws eezayd , 
niet diep in de aarde gelegt. Komt ook, daar’c cens gc- 
ftaan heeft, overvloedig genoeg van zelfs voort door ’t 
uytgevallencZ.W; en kan deczcr wijs genoegzaam ver- 
meenigvuldigd worden. 
KRACHTEN. 
F iekruyd , in ’t Latijn Sophia , is verdrogende, ver- 
warmende en te zamentrekkende van aart, eeven- 
wel niet zonder eenige verkoeling. 
De Bladeren gefloten; ook 't uytgcparllte Zap der 
zelve, gelegt op Wonden, Kanker , quade, loopende 
z.ceren , en oude zrweeren , zuyveren en geneczen ze : 
defgelijks ook de Beenbreuken van Menfchcn en Bee- 
llcn. 
Het Zaad gefloten , en met roode Wijn , of ge- 
flaald Water , ingenomen , flilt haaflelijk de Bloed- 
gang , of roode- , defgelijks de Buykloop. ’t Zelve 
met witte Wijn gebruykt , genecfl allerley inwendige 
quet zeuren, veroorzaakt door vallen of floten. 
Het zelve Zaad , of ook het Kruyd, in Wijn ge- 
zoden , en ’s morgens nuchteren , drie dagen achter 
malkander , een Roemer daar van gedronken , dood 
de M'ormen. 
CCCCXLIII HOOFDSTUK. 
Het Stachys vera Dioscoridis j of opregt Opregt 
Stachyskruyd van Pedacius Dioscorides, blijft niet Slacli y s - 
langer dan eene Zomer in ’t leeven. Word met een DiofcorU 11 
wadende Maan van Zpril in een Por , niet boven een des. 
flroobreedte diep, gezayd; en, opgekomen zijnde, niet 
verplant. Kan niet veel vochtigheyd verdragen. Illoeyd 
wel genoegzaam in dceze onze Geweflen , maar krijgt 
zelden, ten zij zeer warm gezet, en dan noch alleenlijk 
bij goede Zomers, volkomen rijp Zaad. 
Het Stachys lanuginosa Hispanica, of Spaan- Spaanfche 
fche riekende vin doorn , met ruygc Bladeren , is hard AndronL 
van aart. Kan niet veel Water verdragen; maar wel, 
buyten blijvende, de kpude en alle ongeleegcnthcedcn 
der Winter, zonder fchade. Geeft, de tweede Zomer, 
volkomen rijp Zaad, en vergaat daar mee. Word der- 
halvcn, ter voorgenoemder tijd , op nieuws, niet diep* 
weer in de aarde gezayd. Komt ook wel , door het 
neergevallene Zaad , van zelfs genoeg voort , ter 
plaats daar ze geflaan heeft. Hier door kan deeze 
fbort bequamclijk aangewonnen en vermeenigvuldtgd 
worden. 
Het Stachys spinosa Clusii , of Stachyskruyd Stachys- 
met doornen van Carolus Clusius, is veel teederder met 
van aart. Word met de zelve Maan van -rfpril in een varTc* 1 
Pot, niet diep, gezayd; met matige vochtigheyd on- Clufius. 
derhouden : zoo voor koude Herfjlreegenen , als voor 
Korft nauw gewagt ; in ’t begin van Ottober binnens 
huys gebragt, op een plaats, welke lang de Lucht, maar 
weynig vuur geniet; gefield buyten alle tochten; ge- 
durende de Winter droog gehouden ; en niet voor 
in ’t laatftc van Adacrt , of 't begin van sipril , na ge- 
leegentheyd van de bequaamhcyd of onbequaamhcyd 
des tijds, met een aangename Lucht en zachte Recgen 
weer buyten gezet: dan noch ccvenwcl gewacht cn‘ ge- 
noegzaam gedekt voor koude nagten , hayrige en fchralc 
winden. 
KRACHTEN. 
S Tachyskruyd , is verwarmende van aart, tot in dert Diofe. l.j. 
derden graad. g7° Vb 
In Wijn gekookt, en daar van een goede Roe- swip.8.' ‘ 
mer vol gedronken , doed der Vrouwen Alaandfton- 
den voortkomen ; ook veel en gemakkelijk Water lojfem 
Drijft uyt de Nageboorte , en de doode Vrucht. Doch 
moet van de zwangere Vrouwsperfoonen niet, of im- 
mers zeer matig gebruykt worden, om hare lecvcndi- 
ge Vrucht geen fchade te doen. 
STACHYSKRUYD. 
CCCCXLIV HOOFDSTUK. 
Namen. 
Drie bij- 
zondere 
aardige 
Iburten. 
Grond. 
B &Iet alleen dus in het Neederlandfth , v 
P maar ook van veelc Riekende An- 
|e doorn genoemd. Word in het La- 
W. tijn gchecten Stachys : in ’t Hoog- 
W* duytjch Riechender Andorn : in 
S het Franfcb Sauce Sauvagej en in 
het Italiaanfch Stachi , of ook Salvia Salva- 
TICA. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden drie 
bijzondere aardige foorten ; als : 
I. Stachys vera Dioscoridis , of opregt Sta- 
chyskruyd van Dioscorides. II. Lanuginosa Hi- 
spanica, of Spaanfche riekende .Andoorn met wolach- 
tige Bladeren. III. Stachys spinosa Clusii , of 
doornachtig Stachyskruyd , van de geleerde Heer Ca- 
rolus Clusius. Niet alle zijnze van dezelve Bou- 
wing en Waarneeming. 
Zij beminnen uyt eygener aart een goede, gemee- 
ne, zandige aarde , doormengd met een weynig twee- 
jarige Paerdemift : een warme , vrije, wel ter Zon ge- 
lecgcnc plaats, en niet veel Water. Geeven gemeenelijk 
volkomen rijp Zaad. 
LU YSKRUYD. 
U s genoemd in ’t Neederlandfch , word Namen, 
in ’t Latijn gchecten Staphisagria , 
of ook Pe Di cu la ris : in het Hoog- 
tWzÊ I duytfch Lauszkraut, of Sfeichel- 
CTC,..„rT kraut • in het Franfcb Herbe a.ux 
Povilleux , of Aux Pouls: in ’t 
Italiaanfch Stafissaria, of ook HeRba per i Pea 
DOCCHI. 
Deeze Plant bemind een goede , gemcene , zandi- Grond, 
ge aarde , met genoegzame twee-jarige Paerdemift , 
en een weynig Mol der verrotte Boombladeren door- 
mengt: een warme, vrije, wel ter Zon gclecgene plaats, 
en matige vochtigheyd. 
Blijft niet langer dan eene Zomer in ’t leeven. Geeft Hoedanig 
id deèzë Geweften, zelfs ook bij goede Zomers, zelden te koelie-* 
volkomen rijp Zaad ; ten zij dan dat het Zaad in een 
Por, rüym een ftroobreedte diep, word gelegt met een 
wallende Maan van Februanus (vermits het wel vijf 
of zes wecken in de aarde blijft , eer het voor den 
dag komt): eerft binnens huys gezet; daar na buytéfi 
Lil • iu 
