S97 Beschryving der. Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 898 
in warme Paerdemifl tot de bovenftc rand des Pots 
toe; voorts voorzichtig gewacht zoo wel voor koude 
dagen als nagten. 
om’er Dus waargenomen en gekoefterd zijnde, krijgd dit 
Zaad ran Luyskruyd dikmaal zijne volkomentheyd,en rijp Zaad-, 
xnen. k0 waar na ?l* nt verfterft : doch kan door het ge- 
dachte Zaad , ieder Voorjaar de aarde op de gehoor- 
de wijze weer aanbevolen, vernieuwd en vermeenigvul- 
digd worden. 
KRACHTEN. 
Duranus T" Vyskruyd , in het Latijn Staphifagria , is heet 
hift. Plant. I en droog van aart tor in den vierden graad : 
f° l ' 4*7- ook fcharp-bijtende , de huyd verbrandende, 
cn daar op Bladeren makende. Is derhalven gant- 
fchelijk ongeraadzaam en ondienftig, ’t zelve inwendig 
te gebruyken. 
Dod-l ïi. Het Zaad en de Wortel, of ’t Zaad alleen , in Edik 
e ' 10 ‘ gezoden, met wat Honig vermengt, en daar meê de 
Mond gewaflehen , verdrijft de Tandpijn , en bewaard 
Zoo Tanden als Tandvleefch voor verderving. 
Lupt. 1. 4. ’t Zelve Zaad geftooten ; met Edik , Sulpher , Co- 
GaF’/ii^" m 'i n * Bakelaer en Oly vermengt, dan op het Hoofd, 
Simp. 6. ar) dere deden des Ligchaams geflreeken , verdrijft 
en dood de Lujz.cn ; geneeft de Schurfrheyd , quade 
Krauwagie , 't Jeukzel, en de Melaatsheid. 
CCCCXLV HOOFDSTUK. 
STECHASKRUYD. 
Namen. 3 F n zeer Medicinale . en genoegzaam 
ffH riekende Plant , voerd dceze naam in 
W/fc het Neederlandfch. In ’t Latijn ook 
jaSn genoemd Stvechas : in het Hoog- 
Ja R-u duytfch Stichaskraut: in’t Franfch 
c "ïdËËÉ» Stxcheoes : inliet Italiaanfch Ste- 
CADE , of ook StECA. 
vier on- Hier van zijn mij in haren aart vier onderfcheydene 
dene foor *" oorten bekend geworden ; te weeteri : 
ten. L St/echas Arabica officinarum , of Stechas- 
kruyd tiyt Arabien , gcbruykclfk. in de Apotheekers 
■winkelen. II. Arabica prima Ci.usii , of eerfie 
Arabifch Stechas van Carolus Clusius. III. A- 
RABICA FOLIO CRispo , of Arabifch Stechaskruyd 
met kroeze Bladeren . IV. Stalchas citrina , of 
Stechaskruyd met aardige Citroen-geele Bloemen. Niet 
alle zijn ze van eenerley Bouwing en Waarneeming. 
Grond. Echter beminnen ze al tezamen een goede, gemeene, 
zandige aarde, met twee-jarige Paerdemifl:, ’t Mol uyt 
van binnen vermolmde ofbedorvene Boomen, en een 
weynig een-jarige Hoenderdrek tamelijk vermengt: een 
warme, luchtige, wel ter Zon gelecgene plaats; en in 
de Zomertijd veel vochtigheyd. 
Hoedanig Blijven eenige jaren lang in ‘t leeven. Konnen op 
t^nee' 3 ^ 8 ccnei 'ky wijze veel koude Hcrfjlreegenen of Vorjl ver- 
men , dragen. Moeten derhalven, met een wallende Maan 
van April in Potten , hol en luchtig , niet boven een 
ftroobreedte diep, gezayd zijnde, in ’t laatfte van Sep - 
tember, of ’t begin van Oüober , na gclecgentheyd van 
de bcquaamheyd of onbequaamheyd der Jaarstijd , 
binnens huys worden gebragt ; gefield op een luchti- 
ge plaats , doch zonder eenige tochten of zuygingen 
van wind; waar in niet , als bij vriezend Wéér, word 
beyde in gevuurd : onderhouden met niet veel lauwgemaaktRee- 
en in'de^’ ? enwater > 200 ^ an 8 de Winter duurd; ’t zij van onder 
Zomer! * n cen Pan g e g e< wen , of zachtjens met de hand van 
tijd. boven begooten : en niét voor in ’t begin van April , 
met cen aangename Lucht en Reegen,’ weer buyten ge- 
zet ; dan noch eevenwel nauw gewacht en voorzichtig 
gedekt zijn voor veel Water , hayrige of fchrale Win- 
den , en koude nagten. 
Dus waargenomen , bloeyen ze in dceze koude Ge* 
wellen niet alleen jaarlijks , met een gedurige groente 
vercicrd blijvende; maar geeven ook, bij goede Zo- 
mersy volkomen rijp Zaad-, en t’elkens nieuwe icheut- 
jens , zoo bij de Wortel , als aan hare dikke Steelen te 
voorfchijn komende; gelijk bij mij mecnigmaal gezien 
is, als die de zelve drie, vier, en ook wel vijfjaren 
in ’t leeven heb bewaard. Maar om dit te konnen 
verrichten , moet men haar inzonderheyd nauw wach- 
ten voor te veel vochtigheyd , vermits ze daar door lich- 
telijk verflerven. 
Het STjêchas Citrina, of Stechaskruyd met Ci- Stechas- 
troen-geele Bloemen , is veel harder van natuur. Wall kruyd met 
üyt een veelvoudige , zeer dunne , hayrachtige en c,tl j oen ' 
bruyn-verwige Veezelwortel op tot de hoogte van twee Bloemen; 
Maatvoeten , ook wel hoger; Jlruvels-wijze : uyt- 
fchietende in zeer veel dunne, bruyn-achtige en ronde Wortel. 
Takjens, aan hare voornaamfle Stam, van de Wortel af. Tak j cn *- 
Als men vlijtig paft , deeze al te zamen wech te nee- 
men , zoo dat’er maar alleenlijk eene in ’t midden 
word gelaten, kan men’er lichtelijk een Boomt je van 
doen groeyen. 
Uyt de oude Takjens, waar aan de Bladeren , een Bladeren, 
jaar of wat meer oud zijnde, van zelfs vergaan , ko- 
men door de gantfche Zomer gedurig nieuwe voort ; 
niet van zulk een verwe als de andere, maar bleek-wit: 
waar aan rondom uytfchieten veelc uytneemende fmal- 
lc, fterk-, doch ook aangenaam-rickende Bladert jens; 
gras-groen van couleur ; een vingerlid lang ; nauwe- 
lijks ’t vierdedeel van een ftroobreedte breed; in’t mid- 
den voorzien met een genoegzaam zichtbaar Adertje , 
ofRugge : tuffehen welke men gemeenelijk gewaar word 
vier korte Bladertjens , zittende in de geftalte van een 
kruysje. 
Uyt der zelver bovenfte Hert fchieten voort lange Bloemen. 
Steelen-, boven vercierd met veele digt bij malkander 
gevoegde kleyne Bloemt jens, fchoon Citroen-gecl-ver- 
wig, beftaande uyt veele nop jens, Kroons-wijze gefield, 
en langdurende van aart; doch vergaan eyndelijk, zon- 
der in onze Landen cenig Zaad na te laten. 
Deeze foort blijft gemccnelijk, ’s Winters buyten Hardheyd. 
ftaandé , twee of drie jaren lang in ’t leeven, bij een 
matige koude ; doch door een fterke Vorjl word ze 
zomtijds lichtelijk wechgcnomen. Is derhalven ge- 
raadzaam , van de zelve altijd iets, in een Pot gezet , 
ter Wintertijd binnens huys te bewaren; daar met ma- 
tige vochtigheyd te onderhouden ; in het laatfte van 
Maert weer buyten te ftellen, en in de Zomer met 
veel Water te voorzien, ter oorzaak van hare veelvou- 
dige Wortel. 
Wij hebben alreeds gezegt , dat ze in deeze Lan- Aanwin- 
den jaarlijks zeer veelc aangenaam-geele Bloemen be- n ‘ D £- 
komt, doch noyt eénig volkomen Zaad. Word ech- 
ter genoegzaam aangewonnen en vermeenigvuldigd door 
hare jonge bij de Wortel uytlopende en van zelfs Wor- 
telen krijgende, of anders in de aarde gebogene Scheut - 
jens ; welke men met een waffende Maan van April , 
Maj of Junius van de oude afneemt, en, ten halven 
afgefneeden zijnde, verplant. 
KRACHTEN. 
S Techaskruyd, in het Latijn Stachas, is ontroeren 
de , iot braken verwekkende, en het Ligchaam 
verhittende van aart. Moet derhalven van kou- 
de , vochtige naturen , niet van heete Menfchen ge- 
bruykt worden. 
Alleenlijk, of ook met zijn Bloem, in Wijn gezo- 
den , en daar van gedronken , jaagd uyt het Ligchaam 
wech alle quade, fchadelijke vochten: opend de ver- 
fioptheyd van de Leever, Milt, Moeder , Longe, Blaas, 
en andere inwendige deden. Yerdrijfd de zwijmeling 
en draying des Hoofd, en de fcheemcring der Oögen : 
verfterkt de geheugenist gok alle iewendige, verkoudde 
Ligchaams- 
Durantes 
hift. Plant, 
fel. 448. 
Rafts de 
Simp. 
temp. c. i 2 . 
Aver. Ub. 
Simp. c. 4». 
Galm. 1 . 8. 
