WÊÊÊ 
Diofc. I . 3 
•- 3 «- 
Ltifit. I . 3 
tnarr. xy. 
Namen. 
Drie on- 
dcrfchey- 
dene foor- 
ten. 
Grond. 
Aanwin- 
ning. 
Aart. 
Matth.l.i. 
f.138. 
Camtrar. 
I. 3 . c. 10 6. 
Durantcs 
hifi. Plant. 
fol- 4 ?°. 
Fuchf. hifi. 
f. 13. 
899 StechaskruYd. WorMKRuyd. Teucrium. 
poo 
Ligchaams-deelen. Verzacht de fmerten der vermoey- 
de Zcenuwen, en is goed voor de gebreckcn der Borft. 
Zet daarenboven ’t water der Blaas voort, en verwekt 
der Vrouwen Maandftonden. 
De Conferve , gemaakt van deeze Bloemen , is zeer 
dienftig voor een koude Maag, ook voor de koude ge- 
brecken des Hoofds , en der Moeder van de Vrouwen* 
CCCCXLVI HOOFDSTUK. 
WORMKRUYD. 
Ajgi N het Neederlandfch niet alleen dus, 
maar ook van veele Reinvaar gc- 
noemd , word in het Latijn gehecten 
]\Tanacetum, en Athanasia : in ’t 
%Hoogduytfch Reinfarn : in ’t Franfch 
ïAthanasie; en in ’t Italiaanfch Ta- 
naceto, Atanasia, en Daneda. 
Hier van zijn mij in haren aart drie onderfcheydene 
foorten bekend geworden ; te weeten : 
I. Tanacetum vulgare, of gemeen Wormkruid. 
II. Crispum , of Wormkruyd met kroeze Bladeren. 
III. Tanacetum inodorum , of Wormkruyd zon- 
der reuk. Alle zijn ze van eeven de zelve Bouwing en 
Waarneeming. 
Zij beminnen uyt eygener aart een gemeene, zandi- 
ge, of fteenigc , zoo wel ongemeftte als vetgemeftte 
grond ; en een wel ter Zon geleegene plaats. Heb- 
ben liever veel Water, als matige vochtigheyd. Gee- 
ven ieder jaar volkomen rijp Zaad. Verdragen felle 
koude, en alle andere ongcleegentheeden der Winter , 
zonder eenige fchade. 
Worden aangewonnen op tweederley manieren ; als, 
eerft, door haar Zaad-, ’twelk met een wadende Maan 
van Maert of -April , niet boven een ftroobreedte 
diep , in de aarde moet gclegt zijn. Ook Haat het, 
door het neergevallene, dikmaal van zelfs genoeg op. 
Dan noch, door hare bij de Wortel veelvoudig uytlopen- 
de jonge Looten ; die men op dc zelve tijd van de oude 
afneemt, ook met een wallende Maan in September af- 
fnijd, en verplant. Hierdoor worden ze genoegzaam 
vermeenigvuldigd. 
KRACHTEN. 
W Ormkrujd , of Reinvaar , in het Latijn Ta- 
nacetum , is warm en droog in den tweeden 
graad. 
In Wijn gezoden en daar van gedronken , of het 
uytgeparftte Zap met Wijn ingenomen , neemt uyt 
de A'faag de onzuyvere , vuylc vochtigheeden wech : 
verdrijft het Graveel der Nieren, de Koudepis. en de 
Winden; verzacht de fmerten der Blaas , en doed ge- 
makkelijk water lojfen. 
In dun Bier en Edik gekookt; dan een goede Roe- 
mer vol daar van gedronken , is goed teegens de Pefi , 
en doed zweeten. 
De Bladeren in roode Wijn gezoden , en zoo warm 
gelegt op de uyt gezakte -Aersdarm , doed de zelve weer 
ingaan , als men te vooren met Wierook een beroking 
heeft gedaan. 
Een Dracbma van het gedroogde en gepulverifeer- 
de Zaad met Wijn , Syroop, of iet anders, drie dagen 
na malkander ’s morgens nuchteren gebruykt, doodde 
Wormen , en drijft ze uyt. 
ccccxLvii Hoofdstuk. 
TEUCRIUM. 
Ord in het Neederlandfch , Latijn , Naam, .eri 
Hoogduytfch , en andere fpraken met aa wien * 
deezen, en mijns weetens, geenen ande- 
ren naam genoemd, behalven dat de 
Italianen , na hare fpreekwijs, zeggen 
Teucrio; dus gehecten na Teucer, 
de broeder van Ajax , die de eerftc vinder deezer 
Plant , of uytvtnder van der zclvcr krachten, zou ge- 
weeft zijn , volgens het geen men hier van leeft "bij 
Plinius, in ’t vijfde Hoofdftuk, zijns vijfentwintigften 
Boeks. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden vier v ; er 0 
onderfcheydene foorten ; te weeten : derfchey- 
I. Teucrium vulgare , of gemeen Teucrium. dene foor* 
II. Pratense spurium, of baftard-Tcucrium, voort- tcn ' 
komende op Gras-velden. III. Bccticum arbore- 
scens , of boomachtig Teucrium, uyt de Provincie Boe- 
tia , gelecgcn in slndaluzien. IV. Teucrium ve- 
RUM OFFICINARUM FRUTICANS , of opregt boom- 
achtig Teucrium, in de -Apotheekers winkelen gebruyke- 
lijk. Niet alle zijn ze van cenerley Bouwing en Waar- 
neeming. 
Het Teucrium vulgare, of gemeene Teucrium, Gemeen,' 
en Teucrium pratense spurium , of baftard- en ba Hart 
Teucrium, groeyende in Gras-achtige plaat zen, bemin- Teucrium - 
nen een goede, gemeene, zandige, met oude Paerde- 
of Koeyemift wel-voorziene grond : een opene , be- 
quaam ter Zon geleegene plaats, en veel Water ; doch 
ook matige vochtigheyd. Blijven lange jaren in ’t lee- 
ven. Bloeyen zeer aardig , en geeven dikmaal volko- 
men rijp Zaad. Verdragen felle Torft, en allerlcy an- 
dere ongcleegentheeden der Winter. Worden genoeg- Aanwin- 
zaam aangewonnen en vermeenigvuldigd , niet alleenlijk nin g- 
door haar Zaad, ’t welk met een wadende Maan van 
Maert of Zpril , met diep , in de aarde gelegt moet 
zijn ; maar ook door hare aangewalTene jonge Worte- 
len, welke men op de zelve tijd van de oude afneemt, 
en verplant. 
Het TèUCRIUM bccticum, of Teucrium uyt Zn- Teucrium 
daluzien , en Teucrium vhrum fruticescens of- uyc Anda - 
FICINARUM, of opregt , Heeft erachtig Tetter, um , ge- én^prêet 
bruykelijk in der Zpotheekers winkelen , zijn veel tce- HceiKr- 
derder van aart. Vergaan wel niet haaft; doch worden, “Mg 
buyten ftaande, door een fterke Fbrft lichtelijk van *t Teucrium * 
leeven beroofd. 
Moeten derhalven, met een wadende Maan van A- Hoedanig 
pril , hol en luchtig, niet boven een ftroobreedte diep, in de’win- 
in Potten gezayd, of ook geplant, voor veel koude terwaarte 
Herfjlrcegenen wel gewacht ; in ’t begin van Otlobcr neernen - 
binnens huys gefteld worden op een luchtige plaats, 
waar in niet anders als bij vriezend Weer word Ge- 
vuurd; of ook wel, zoo lang de Zbrft duurd, ineen 
verwelfde Kelder, nochtans buyten gevaar van te kon- 
nen bevriezen. In deeze gantfche tijd moet men ze 
onderhouden met niet te Veel lauw-gemaakt Reegen- 
water, haar van onder door een Pan gegeeven. Niet 
voor in ’t begin van April, met een zoete Lucht en 
aangename Reegen, mag men ze weer buyten, en de 
Zonneftralen voorftellen : dan noch eevenwcl haar voor- 
zichtig wachten voor koude nagten , hayrige of fchrale 
O ofte- en Noordc-winden. 
Zij geeven gemcenelijk in deeze onze Geweften jaar- Aanwin- 
lijks volkomen rijp Zaad , inzonderheyd bij goede ning. 
Zomers. Hier door konnenze (op de . voorgemelde 
tijd en plaats de aarde aanbevolen zijnde) aangewon- 
nen en vermeenigvuldigd worden : maar niet wel door 
hare gedurig bij de Wortel uytlopende jongen ; wijl de 
zelve geen Wortelen willen vatten; zoo dat de aanwinning 
genoegzaam alleen door ’t Zaad moet gefchieden. 
Lila Deeze 
O 
