9 01 Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek, ooi 
Grend. Deeze foorten beminnen ook een goede , zandige 
grond, met twee-jarige Paerdemift, en ’t Mol van ver- 
rotte Boombladeren doormengt : een gantfeh warme 
plaats, en veel Water. Verliezen noyt hare Bladeren, 
ten zij ze zich in nood van gebrek , verderving , of 
krachtelooshcyd bevinden. Anders blij ven ze gedurig 
groen , cn eeven jeugdig. 
KRACHTEN. 
Aart. * | Eucrium is verwarmende en verdrogende van aart, 
1 in den derden graad. 
Di°fc. 1. 3. i n Wijn gezoden, cn daar van gedronken , of 
Galtn. lib. h ct Poeder der gedroogde Bladeren met Wijn of eenig 
simp. 8 . ander nat ingenomen , verwekt der Vrouwen Maand- 
-£P ul - bijl. ftonden : drijft het water der Blaas voort: neemt wech 
Trag.*Li. c * c v er fi°PP‘»g van het Ingewand: Maakt dun alle^ro- 
c. 68. Ve vocht igheeden , brengt weer te regt een verharde of 
gevwollcnc Milt : is goed voor de gefpannene Zeenu- 
wen ; de gebreeken van Leevcr en Longe , de Hoeft ; 
een eerft aankomende Waterzucht-, de Maag; d e pijn 
der Zijden , en der Heupen ; ook in ’t water maken ; 
defgelijks voor de geene die van binnen geborften zijn. 
Verlicht daarenboven den arbeyd der barende Fr ou- 
wen , en zuyvcrd het Bloed. 
Tim. 1. 16. j) c bladeren gefloten , met Honig vermengt ; dan 
gelegt op oude zeereu cn vuyle zoveer en ; defgelijks op 
de beeten cn fteeken der Adderen, Slangen , en anderer 
giftige Dieren, geneezen de zelve; doch met Edik op 
de wonden gedaan. 
De Bladeren met Meel van Lupynen in looge ge- 
kookt , en daar mee gewaflehen , reynigt het Hoofd 
van allcvuylighejd, cn Schubben of Schüfferen. 
CCCCXLVIII HOOFDSTUK. 
T H A P S I A. 
Namen. Fr deezen naam zoo wel in het Nee- 
derlandfch als in ’t Latijn bekend; al- 
hoewel ook van Matthias de Lo- 
bel geheeten Turbith Gallicum; 
gelijk ook inliet Franfch Turbit; 
— -^2 maar van de Italianen Thassia ge- 
noemd. 
Verfchey- Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 
aaderlijkc vcr fchcyden e aardige veranderlijke foorten ; nament- 
fooitcn. lijk : 
I. ThAPSIA MAJOR LATIFOLtA PRIMA CLUSII , 
of groote breed-bladerige Thapfta, zijnde de eerft e foort 
van Carolus Clusius. II. Major secunda la- 
Tifolia Clusii, of tweede foort van den welven Clu- 
sius mei breede Bladeren. III. Minor latifolia 
Peloponnensis, of klcyne breed-bladerige Thapfta van 
Peloponncfui. IV. Major angustifolia glabra, 
of groote Thapfta met ftnalle blinkende Bladeren. V. 
Major angustifolia minus glabra, of groote 
Thapfta met ftnalle , en minder blinkende Bladeren. VI. 
Angustifolia media , of middelfoort van ftmalge- 
bladerde Thapfta. VII. Angustifolia minor , of 
kleyne fmal-gebladerde Thapfta. VIII. Thapsia te- 
nuifolia minima , of alderk[eynfte fmal-gebladerde 
Thapfta. Meeft alle zijn ze van eeven de zelve Botswing 
en WaarnecTfting. 
Grond. Zij beminnen een goede, gemeene , zandige , ’t zij 
wel, of matig, of weynig gemeftte aarde : een warme, 
genoegzaam ter Zon geleegene plaats , en veel Water, 
of ook geen overvloedige vochtigheyd. 
Bloeying. Worden van naturen zeer oud. Bloeyen dikmaal , en 
geeven om de tweede, ook wel ieder Zomer, volko- 
Zaad. men rijp Zaad , uytgezonderd het Thapsia minor 
latifolia Pfloponnensis , of kleyne breedbladerige 
Thapfta van Peloponneftks , welke foort bij mij. noch 
noyt heeft gebloeyd , onaangezien de zelve nu alreeds, 
terwijl ik dit fchrijf , necgen jaren lang mijne zorge en 
waarneeming is onderworpen geweeft. 
Verdragen felle Vorft , cn allerley andere ongeleegcnt- Hardheyd. 
heeden der Winter-, inzonderheyd als men ze bedekt 
met droog Turfmul , cn Pannen daar overlegt, om 
niet nat te konnen worden. Verliezen hare Bladeren 
met voor teegens de Winter. Worden ook gemee- Aanwin- 
nelijk alleen aangewonnen en vermeenigvuldigd door haar nin S- 
Zaad (weynig door hare Wortelen); ’t welk met een 
wallende Maan van O SI ober of lebruarius , vermits het 
lang in de aarde blijft , in een Pot word gezayd, on- 
trent een kleyne vingerbreedte diep. 
Zij worden al te zamen in Auguftus ( ’t Zaad rijp Tijd van 
geworden zijnde) indien iemand zulks geliefd, opge- dc opnee, 
nomen , en terllond weer geplant. Want men heeft ™ ing V 1 
ondervonden, dat dit de bcquaamlle rijd is, om zulks te 13 
verrigten. Ja ook, men legt ze wel droog in een doos, 
en men zendze waar heenen men wil : ’t welk op andere 
tijden zonder fchade niet kan gefchieden. Men mag ze 
ook wel in ’t Voorjaar , met een waflende Maan van 
Maert, uyt de aarde neemen ; doch ’t zal niet zonder 
gevaar zijn. Geeven dan ook geene Bloemen weer , 
voor in ’t tweede jaar daar na. Derhalven de eerft-ge- 
noemdetijd, als de bequaamfte , behoord gevolgd en 
waargenomen te worden. 
Het Thapsia minor latifolia Peloponnen- Kleyne 
sis , of kleyne breed-b ladenge Thapfta van Peloponne- breed-bla- 
ftus, geeft in ieder Herfft , ook vroeg in elk Voorjaar, dcri g c 
uyt hare niet zeer dikke , ronde, bruyn-verwige, cn Tha P fia 
onder fpits toegaande Wortel nieuwe Bladeren-, op ver- pdnndiis. 
re na niet zoo groot, lang en breed, ook niet zoo zeer 
ingezaagd, als die van de twee voorgemelde foorten : 
eerft een alleen, een halve vinger lang, een duym breed, 
en voor ftomp toelopende: daar na noch een, maar 
wat fm aller; ook voor in een langer en fpitzer punteyn- 
digende: dan wederom een andere, in drieën hol ge- 
deeld ; waar van ’t middenfte het grootfte , echter niet 
wel een kleyne vinger breed is; de twee onderfte fmal, 
een ftroo breed, doch al te zamen voor /pitsachtig toe- 
gaande, en ruym een vingerlid lang zijn. Vervolgens Gedaante 
weer een, in vijf deelen gefcheyden; alle wat breeder , der llladc- 
en alleenlijk het voor-aanftaande het langfte. Eynde- ren ' 
lijk voor ’t laatfteen, of meer, in zeeven deelen ge- 
fcheyden ; van welke dc twee onderfte de breedfte en 
langde ; de twee volgende ongelijk, te weeten 't cene 
veel fmaller als ’t andere, gezien worden; de overige 
twee volgende dc kortfte cn fmalfte , ook ’t een wat 
breeder als ’t ander, doch beyde onder als met Vleuge- 
len voorzien ; tuflehen welke het bovenfte alleen ftaat , 
wel zoo kort , doch ’t breedfte van allen , en voor 
rondachtig eyndigende. Al te zamen rullenze op ron- 
de, doch geen zeer lange Steden ; alle voortkomende 
uyt een Hert digt bij malkander. Zijn een weynig 
blinkende uyt den groenen blauwachtig ; en met zeer 
fchoone , teedere , gelijk als geveederde Aderen in- 
wendig voorzien : aan hare randen gantfeh liegt; zom- 
tijds echter een weynig omgekruld : uyt welker binnen- 
fte Hert in deeze onze Gcweftcn noyt eenige Bloemen 
voortfehieten. 
Deeze foort is teeder van aart. Kan op geenerley Hoe In de 
wijs eenige felle Vorft verdragen. Word derhalven , Winter 
in een Pot gezet zijnde, 's Winters binnens huys op waar tc 
een bequame luchtige plaats gebragt : zoo lang de Vorft Deemca ' 
duurd met zeer weynig lauwgemaakt Reegenwater 
van boven begoten : in ’t begin van April weer buyten 
dc Zonncftralen voorgefteld , en zorgvuldig bewaard 
voor veel Reegen , vermitsze daar door zeer lichtelijk 
verderft. Zij verheft (gelijk ook defgelijks doen het 
Thapsia major latifolia prima et secunda 
Clusii , of eerfte en tweede groote Thapfta van Caro- 
lus Clusius met breede Bladeren) hare Bladeren in 
de Maand van Julius op welke tijd , indien zulks 
noodwendig is, hare Wortelen zonder eenige gevaar, 
mogen 
O 
