poj Beschryving der Kruyden, Bollen En Bloemen , III Boek , 906 
Meer dan 
drie hon- 
dcrd-dcr- 
ley foor- 
%aad. 
Tijd van 
opnce- 
ming, cn 
weer in- 
zetting. 
Wat ook 
daar bij in 
agt moet 
genomen 
worden. 
Aanwin- 
ning. 
Tijd, en 
wijze van 
zaying. 
Hoofdwind^el , van deeze Natie genoemd Tulïpant, 
Dulpant, ofDuLBENT; ter oorzaak dat deeze Bloe- 
men eenigzins vertonen de vorm van zulk een Turk? 
fche Hoed , of Tulleband. Bij de oude vindmen gee- 
nen naam deezer Bloemen ; buyten twijffel, om dat ze 
haar onbekend zijn geweeft; alhoewel eenige Kruyd- 
kundige het daar voor houden , dat de Tul i pa is des 
Theophrasti viluuv. Andere houden ze voor het 
Sattrium Erythronium; noch andere voor Pli- 
nii ROODH Narcissus; doch ’t zijn maar vermoe- 
dingen. Van de Turken word deeze Bloem genoemd 
Cafa, Lale, Ale, Zambul. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 
meer dan drie honderd bijzondere aardige foorten, te 
veel, en ook onnodig, om hier opgeteld te worden ; 
wijl ze doch al te zamen van ecven de zelve Bouwtng 
en JVdarneeming zijn. 
Alle beminnen ze een zandige, goede, gemeenc aar- 
de , met een weynig yeengrond en twee-jarige Paer- 
demifl: matig voorzien: een openc, vrije, luchtige, 
wel ter Zon geleegene plaats ; en niet te veel vochtig- 
heyd. Zijn zeer hard van natuur. Verdragen flerke 
koude , cn allerlcy andere ongeleegenthceden der Winter 
geduldig. Bloeyen in de May -maand ; en leeveren in 
deeze onze Geweften gemeenelijk ieder jaar volkomen 
Zaad. Doch de geene, welke niet meer dan een Blad 
uyt de aarde te voorfchijn brengen, geeven voor dat 
jaar geen Bloemen ; en veel minder ziet men’er rijp 
Zaad van. 
Zij worden ieder jaar, in ’t begin van Jun'uu , uyt 
de aarde opgenomen , behalven de geene , van welke 
men voorncemens is. Zaad te winnen. Deeze moet 
men laten flaan , tot dat het Zaad zijne volkomcne 
rijpheyd heeft gekreegen. Mogen dan ook opgenomen 
worden , en in een drooge plaats binnens huys bewaard, 
tot in September ; wanneer ze met een waflende of volle 
Maan , van hare buytcnjle Baft en oude Wortel op ’t laat- 
ftc gczuyverd zijnde, weer worden ingezet in een varf- 
fche, nieuwelijks-gemeftte, zandige aarde ; elk jaar op 
een bijzondere plaats , als men ruymte en geleegent- 
hcyd daar toe heeft ; vermitsze uyt eygener aart ver- 
andering van grond beminnen, en in de zelve veel voor- 
fpoediger groeyen ; ook beeter Bloemen voortbrengen. 
De inzetting moet gcfchicden vier vingerenbreedte diep, 
of een weynig meer. 
Of ze fchoon wel een of twee jaren konnen over- 
flaan, zoo is echter zulks op geenerley wijze dienflig : 
want dan komen ze lichtelijk tot verrotting ; vermits 
de grond, te zeer op malkander gepakt wordende, het 
water na beneeden dies te befwaarlijker kan doordrin- 
gen. Ook moet men gedenken , dat de aarde , waar 
uyt de Bollen zijn opgenomen, (indien ze weer op de 
zelve plaats zullen ingezet worden ) ieder week , tot 
op den tijd der weer inplanting toe, eens moet geroerd 
of omgefmeeten zijn; op dat ze varfch en luchtig blij- 
ven; niet fchim melig, muf, of qualijk-riekende wor- 
den mogt ; want hier door zouden de Bollen verder- 
ven. Daarenboven moet de zelve grond om ’t derde, 
of ten langflen om ’t. vierde jaar, weer op nieuws ver- 
zorgt zijn met de voorheenen gemelde Mift, en varfch 
zand ; daar gantfeh geen zoutigheyd bij is. 
Zij worden, niet alleen in deeze, maar ook in ande- 
re Landen aangewonnen en vermecnigvuldigd door twee 
bijzondere middelen; teweeten: door haar Zaad-, en 
door hare aangewaffene Bolle rjens. 
Het Zaad is tot zijne volkomcnthcyd geraakt, wan- 
neer de Knop , of’t Huysje, waar in het befloten leyd, 
hare groenheyd heeft verloren , en nu van malkander 
bard. Dan worden de gedachte Knoppen afgefneeden; 
op een drooge plaats binnens huys gelegt ; cn in Sep- 
tember ’t Zaad daar uytgenomen ; ’t welk teegens de 
volle Maan deezer Maand ontrent een vingerbreedte 
diep word gezayd in een houte Vat met aarde : ter- 
dond na de zaying begraven in de grond , of ook wel 
eerd in de grond gezet ; met aarde tot boven toe , 
ceven-gelijk met de grond , gevuld , en dan ’t Zaad 
daar ingelcgt, op een donkerachtige, geen warme plaats. 
In ’t volgende jaar zal men ’t zien opkomen gelijk Gras, 
of Bieslook. 
Deeze jonge Bollet jens neemt men niet op , voor Hoe met 
dat ze twee jaren lang in hare Geboorte plaats gedaan dc j° n g e 
hebben; ook dan niet eerder , als wanneer haar teedcr 
Loof , of de B lader tj en s verwelkt zijn. In ’t laatde van lcn. 
Hugujlus (wijl zulke kleyne, teedere Bollet jens niet zoo 
lang. als wel de groote uyt de aarde konnen blijven) zet 
men ze in een andere cn warme grond ; ook ieder jaar 
op een bijzondere plaats ; tot dat ze eyndelijk Bloemen 
uytfchieten ; ’t welk gemeenelijk nietgefchicd, voor 
datzezeeven, agt, neegen, en ook wel tien jaren oud 
zijn geworden. 
Deezer wijs worden aangetecld veele veranderlijke Wat voor 
zeer fchoonc , vermaaklijke eoleuren ; welkeze voort- ^ tt 
brengen, niet alleen met hare eerde Bloemen , maar daar befte houd. 
in ook jaar op jaar veranderen; de een de ander in fchoon- 
licyd te boven gaande: inzonderheydindienze zijn voort- 
gekomen uyt Zaad van een witte Bloem, met een flerke 
zwarte grond, of paerjfche verwe ; welke men voor de 
bede ter Zaying houd. 
De gemelde jonge Bollet jens fchieten dikmaal, eer ze WatZin- 
noch eenige Bloem hebben gedragen, zommigc nieuwe kerszijn. 
uyt, zeer diep in de aarde, welke men Zinkers noemd. 
Deeze worden doorgaans eens z.00 groot, als dc oude zijn 
geweed, vermitsze ’t voedzel gantfehelijk na zich zel- 
ven alleen trekken ; waar door dan de oude zoo t’eene- 
maal vertecren, dat ze niet meer dan een leedtgcBaft be- 
houden ; waar van de ervarentheyd een genoegzame en 
gedurige getuygenis geeft. 
In ’t opneemen moet men vlijtige navorfTching na Hoe daar 
deeze Zinkers doen. Want indien ze in de aarde blij- ontrent te 
ven, zullen ze in ’t volgende jaar z,oo diep neerwaarts fianilcICB - 
binken, dat ze naderhand qualijk gevonden zouden kon- 
nen worden. Is dcrhalven zeer goed , dat men het 
Bedde , of de plaats, daar de Tulpbollen worden ge- 
plant , onder vóórzie met een Steene of houte Vloer. 
Want vermits haar hier door ’t binken word verhin- 
derd, zoo kan men ze dies te bequamcr uyt neemen. 
Ten anderen gefchicd ook de aanwinning en vermee- Aanwin- 
nigvuldigtng door jonge aangewafTene Bollet jens , uyt nin g door 
de oude fpruytende : onder welke defgelijks dikmaal |°"f^ s Bo1 ’ 
eenige Zinkers worden gevonden. Deeze uyt de aar- J 
de genomen, en van hare Moeder gefchcyden zijnde, 
gelijk men gemeenelijk doed, worden verplant. Doch 
deeze vermeerdering draagd op verre na zoo veel niet 
toe, als die door ’t Zaad: ook komen’er zoo veel Zin- 
kers niet van. Maar zij bloeien veel eerder : want zij 
geeven in ’t volgende jaar, of in ’t tweede, of ook wel 
in ’t derde, na gcleegenthcyd datze groot zijn, hare 
eerfle Bloem. 
Daarenboven heeft de ervarentheyd in deezen ons Wonder- 
noch geleerd, dat alle Tulpbollen, jaarlijks in haar wee- 
zen niet blijven; noch ook, op dc manier van andere deezer*** 
Bollen aangroeyende , van tijd tot tijd grooter worden. Bollen. 
Maer dat ze ieder jaar alleen uyt het alder-inwendig- 
fte vaftte of digtfte Hcrtknopje een grooter en geheel 
nieuwe Bol maken ; wiens inwendige kleyne Hert in 
agt maanden tijds grooter word, als de gchccle Bol ge- 
wcefl: is, doeze in de aarde wierd geplant. Al ’t ove- 
rige van de gedachte Bol vergaat jaarlijks in een affehilf- 
ferende en verdorvenc vuyligheyd. Een curieus aan- 
merker kan dc waarheyd hier van ondervinden , ieder 
veertien dagen , drie weeken of maand t’clkens een Bol 
uyt de aarde neemende, en de zelve met een Mes door- 
fnijdende. Ook kan men ’t naderhand genoegzaam be- 
merken , eene Bol op zijne behoorlijke tijd uyt de aarde 
genomen zijnde. Want de Bladeren en Steden komen 
eerft alle uyt het midden fte-Z/m van de Bol voort; welke 
daarna, als dc Bloem vergaan is, gezien word geheel van 
buyten aan de platfle zijde van de Bol gefield te zijn. 
Ten 
