HHHHi Hl 
yu Tulp. Vreemde wilde Kerssë. TasjenskRüyd. $>,, 
bollen zijn gefchied. Ik heb ook van verfcheydene ge- 
loofwaardige Mannen gehoord , welke hier van aantee- 
kening hadden gehouden , dat alleen in een eenige Stad 
van Holland binnen de tijd van drie jaren waren ver- 
kogt voor meer dan tien Millionen guldens van decze 
Bloemen. 
Mijn Vader had ook in ’t jaar 16} 6. aan ccnen , 
geboortig van Alkmaar, verkogt eenige weynigc Bol- 
len, voor de fomme van zeevenduyzend guldens ; on- 
der deeze Voorwaarde , dat de koop vaft zou blij- 
ven, indien binnen de tijd van zes Maanden geen af- 
Jlag quam voor te vallen : maar anders zou hij daar 
van ontflagen zijn met tien ten honderd te geeven. Ver- 
mits nu den slfjlag binnen de zes Maanden voorviel , 
zoo ontfing mijnen Vader wel zevenhonderd guldens 
voor niet, want hij behield zijn Bollen: maar liever zou 
hij de zelve gelceverd, en de zevenduizend guldens ont- 
fangen gehad hebben. 
Oorfprong Ik heb niet willen nalaten , dit hier in te voegen , 
deezes op {| at onze Nakomelingen hier als in een Spiegel kon- 
lijken " ^ cn z * en 1 toc wat voor cen dwaasheyd de Hollanders 
Koophan- z 'j n vervallen geweefl ; t’harer waarfchouwing hier aan 
dclsj en gedenken , en hier door vermaand zijn , zich te wach- 
groote ten van zu ik een on b c h oor iij^ en cn a ] s razenden han- 
cenVge- del; welke, mijns oordeels, zijnen oorfprong heeft ge- 
brokene haald uyt Frankrijk. Want een weynig voor en ontrent 
bloem in deczer zotterny in Holland , gaven de GrootenA- 
Frankrijk. daar, inzonderheyd binnen Parijs, eenige honderd, ja 
duyzend guldens voor flegts eene afgebrookjtne Tulp- 
bloem. Na de fchoonhcyd der couleuren wierd de prijs 
verhoogd. Deeze vereerden ze hare Maitrefen cn an- 
dere Dames : welke van haar aangenomen wordende, 
wierden vaflgemaakt aan de linker zijde haars Boezems, 
de plaats daar ’t Hert legt; cn hier mee pronkten ze veel 
meer, als met de fchoonfte Diamant of Parel des Wee- 
relds; achtten ze ook veel hooger. 
Haart ge- Doch als in Frankrijk wierd vernomen den afflagdee- 
rallcn. zer Bloemen in Holland , verloren ze ook daar haregroot- 
achting; welke zoo kortdurig was, als de fchoonheyd 
deezer Bloem is. 
krachten. 
t "ü vE Bohvor telen der Tulpen , zoo wel rauw als 
lcn. I 1 een weynig opgekookt , cn alzoo gegcetcn in 
een Salade, of bij gedoofde, of gebradene jon- 
ge Hoenderen , of ook gedaan bij andere fpijzen , zijn 
aangenaam voor de Maag. Geeven niet alleen een goed 
voedzel aan het Ligchaam , maar ook een goede fmaak 
en geur aan de gemelde fpijzen. Verfterken de inwen- 
dige deelen: vermeerderen het natuurlijk^Zaad , en ver- 
wekken lujl tot het echte werk. 
CCCCLI HOOFDSTUK. 
VREEMDE WILDE 
K E R S S E. 
ffclct alleen dus in ’t Nccdcrlandfch , maar 
? ook van zommige Wisselkruyd , 
> en wilde Mostaart genoemd. 
1 Word in ’t Latijn geheeten Thlaspi : 
2 in het Hoogduytfch Baurensenff , 
— * Bawrenkre , en wilder Kresz : 
in het Franfch Seneve Sauvage: in het Italiaanfch 
Tlaspi; 
Veclcrley Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 
verander- verfcheydene bezienswaardige veranderlijke foorten ; na- 
lijke foor- mentlijk : 
I. Thlaspi latius DodonjEI , of breede wilde 
Kerfe van de geleerde Heer Rembertus Dodonjeus. 
II. Thlaspi latius flore sulphureo, of breed- 
des Bol 
bladerige wilde K ■<# •»« een geele zwavelachtige 
Bloem. IIT. Creticum umbellatum flore au 
EO, of wilde Kerfe uyt Candien met een witte bekroon- 
de Bloem. IV. Creticum umbellatum%lore 
PURPUREO, of Wilde Kerjfe van Candien met een pur- 
pure gekroonde Bloem. V. Creticum sempfr vi- 
RENS SURRECTUM FLORE PURPUREO, of regt-op* 
fiaande, altijdgroen blijvende wilde Kerjfe uyt Candien 
met cen purpure Bloem. Vf. Creticum semper 
virens HE PENS flore ALBO , of altijd-grotn blij- 
vende wilde Kerjfe uyt Candien , kruypende bij der aar- 
den, met een witte Bloem. Vil. Mechliniense, of 
wilde Kerjfe, groeyende ontrent Adechclcu. VIII. Sem- 
per virens majus flore luteo , of altijd-groen 
blijvende groote wilde Kerfje met een geele Bloem. IX» 
Semper virens minus , of kleyne altijd-groen blij- 
vende wilde Kerjfe. X. Umbellatum elegans Lu- van welke 
siTANicüM, of aardige wilde Kerjfe uyt Portuual , met * lier 
een gekroonde , of in 't ronde Wayers-wijze gejlelde 
Bloem. Xl. Umbellatum majus Gallicum , of 
groote wilde Kerjfe uyt Frankrijk . .» met een gekroonde 
Bloem. XII. Umbellatum minus Gallicum ibe- 
RiDis folio, of kleyne wilde Kerjfe uyt Frankrijk, 
met een gekroonde Bloem , cn Bladeren van Iberis. 
XIII. Clypeatum , of wilde Kerjfe met cen rond 
Zaad gelijk, een Schild. XIV. Clypeatum sege- 
tum Lusitanicum , Thlafpi , of wilde Kerjfe uyt 
Portugal in 't Koorn wajfende , met een Zaad gelijk. 
Schild. XV. Clypeatum Montis Libani, of wil- twintig 
de Kerjfe van de Berg Libanus , met een Zaad van een ingc d ' al 
Schildswijze vorming. XVI. Saxatile perpetuum, Toorge" 
of altijd-durende wilde Kerfe, voortkomende op Jlcen- field. 
achtige plaatzen. XVII. Puatense flore albo , 
of wilde Kerjfe groeyende op Grasvelden , met een wit- 
te Bloem. XVIII. Minimum, of alderkjcynfle wil- 
de Kerfe. XIX. Minimum spicatum lunatum 
Fab. Columns, o f alderkleynjle geayrde wilde Kerfe, 
met een Zaad, rond gelijk de Maan. XX. Thlaspi 
medicorum, of wilde Kerfe der Genees-mccftcrs : 
en dan noch veel meer andere. Niet alle zijn ze van de 
zelve Bouwing en V darneeming. 
Zij beminnen echter al te zamen een goede , ge- Grond» 
meene , zandige aarde, met cen weynig twee-jarigc 
Paerdemift doormengt: een opene, luchtige, warme, 
vrije , wel ter Zon gelcegcnc plaats, cn matige voch- 
tigheyd. 
Geeven meelt den tijd elk jaar volkomen rijp Zaad-, Zaad. 
’t welk ieder Voorjaar met een walkende Maan van 
Maert of April op nieuws, niet boven een ftroobreed- 
tediep, moet gezayd worden. Eenige foorten komen 
ook wel, door ’r neergevallene, van zelfs genoeg op. 
Hier door kan men ze alleenlijk vernieuwen, aanwin- Aanwïa* 
nen én vermecmgvuldigcn. Want zij blijven voor ’t nin 2- 
meefte gedeelte niet langer dan eene Zomer in het 
leeven. 
Doch het Thlaspi Creticum stmper virens Candiaan- 
surrectum flore PURPUREO, of altijd-groen blij- ' cn 
vende opjlaande Thlafpi van Candien met een purpure achtT^ e”" 
Bloem : Creticum semper virens repens flore pLtfen 
Albo , of altijd-groen blijvende kruypende Thlafpi uyt £ roc >cndc 
Candien met een witte Bloem ; cn Thlaspi saxa- ^ iItic 
TILE perpetuum, of langdurige wdde Kerfe , groeyen- CS ’ 
de op Jlccnachrige plaatzen , vergaan niet zoo haalt , 
maar blijven eenige jaren lang in ’c leeven. Konnen op 
geenerley wijze veel koude Herfflrcegenen of fterkc Vorjl 
verdragen. 
Moeten derhalven, in Potten gezet, of met de ge- Waarnee- 
melde Maan van April niet diep daar in gezayd zijnde , min g«nde 
in OÜober binnens htiys worden gebragt; op een luch- W ‘ nlcl * 
tigc plaats gefield , waar in niet anders als bij vrie- 
zend Weer word gevuurd ; gedurende de gantfche 
IV ft er onderhouden met flegts een weynig lauwge- 
raaakt Reegenwater; cn niet weer buytcn gefield voor . 
in ’t begin van April met een rccgenachtige Lucht; 
Mmm dan 
i I 
4 i 
ë i' 
Pi 
1 
