■■■■■ 
Mi, 
pi j Tormentil. Boksdoorn. Boksbaard. Water-sterrekruyd. m 6 
Matth.l.4. In Wijn gezoden, en daar van een Roemer gedron-, 
c ' *• ken ; of een Drachma van het Poeder der gedroogde 
'Bladeren, of ook der Wortelen , met Wijn ingeno- 
men, weerftaat allerley verrotting-, de pefl, en het ver- 
gif-, neemt wech de fmerten, door ’t zelve veroorzaakt. 
Doed ophouden de overvloedige Maandjlonden en 
Camtrnr. Vloeden der Vrouwen : het bloeden van eenig lid des 
. Ligchaams ; de Buyk- en Roodcloop : het hloedfpou- 
FUnt.clp. wen en Bloedpijfen. Droogd op , en verfterkt de Maag. 
98. Is goed voor de geenc die van binnen gefcheurd zijn, 
Lonic. 1 . 1. 0 f een hooge val gedaan hebben. Dienftig teegens 
f ‘ 1 ^‘ de Geelzucht. Scheyd het geronnene Bloed : geneeft 
de Wonden, en lopende gaten ; een gequetfte en verjlopte 
Longe, Lcever , en Milt. Dood de Wormen der kin- 
deren , drie dagen na malkander ’s morgens nuchteren 
gedronken. Verdrijft de ejuade zeer en van de Alond, 
daar meê gewaftchen zijnde. Jaagt het Water der 
Blaas af: verfterkt de zelve, en ook de Nieren. Ver- 
hinderd , dat de zwangere Vrouwen een Alifval zou- 
den krijgen. 
Trag.l.1. Het uytgcparfttc Zap dcezer Plant met Wijn ingeno- 
e - , 7 (’ men , is goed teegens ‘t vergif , en doed zeer krachtig 
zweeten. Werkt ook met voordeel in al de hier boven 
genoemde gebreeken. 
hare kluchtige groenheyd ’t leeven zelfs. Is derhalven °m'er 
geraadzaam, dat men altijd van deeze foort eene in een ^■ a j*J van 
Pot plante; de zelve binnens huys beware, en haar met te r ^S i;n - 
weynige vochtigheyd voorzie. Zoo krijgdze zom- 
tijds wel, bij goede Zomers , in deeze onze Landen een 
volkomen rijp Zaad : gelijk mij in mijnen Hof hier 
binnen Groeningcn gebeurd is in de jaren 1 66j. eo 
1671. Het zelve is geelachtig van verwe , befloten 
in korte ronde Peultjens , voorzien met klcyne Steelt- 
jens. 
De Tragacantha tomentosa Cretica , 0 f Wo,acI »i- 
wolachtige Boksdoorn uyt Candia , is niet zoo hard van foor^u t 
aart. Verdraagd ongeernc veel koude Herfftreegenen, Candia. 07 
en eenige Vorfl. Moet derhalven , in een Pot gefield 
zijnde , in ’t begin van OÜober binnens huys worden 
gebragt, op een luchtige plaats, waar in niet anders 
als bij vriezend Weer word gevuurd : gedurende de 
Winter onderhouden met zeer weynig vochtigheyd; 
en niet weer buyten gezet , voor in ’t begin van 
April , met een aangename Lucht en zoete Reegen : 
dan eevenwel noch gewagt voor koude nagten , en 
fchrale winden. 
KRACHTEN. 
CCCCLIV HOOFDSTUK. 
BOKSDOORN. 
Namen. 
Us, en, mijns weetens , met geenen 
anderen naam in ’t Neederlandfch , gc- 
H* noemd , word in het Latijn en Ita- 
K liaan fch geheeten Tragacantha . 
PoTERiUM, en Sptna hirci. In het 
Branfch Baree deRenard, ofRA- 
MEBOVE. 
Twee bij- Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden twee 
zondere bijzondere foorten ; te wecten : 
loorten. r -r r „ , 
1. 1 ragacantha vulgaris , of gemeene Boks- 
doorn. II. Tragacantha tomentosa Cretica, 
of ruyge Boksdoorn uyt Candien. Beyde zijn ze niet van 
eeven de zelve Botswing en Waarneeming. 
Grond. Zij beminnen echter beyde een goede , gemeene , 
ïandige aarde, met een weynig twee-jarige Paerdemiff, 
en ’t Mol van verrotte Boombladeren doormengt : een 
opene, luchtige, warme, vrije, wel ter Zon gcleegene 
plaats ; en matige vochtigheyd. 
Zelden Blijven lange jaren in ’t leeven. Geeven meert elke 
Zaad. Zomer Bloemen ; maar zelden in deeze Gcweften vol- 
komen rijp Zaad. Konnen eevenwel genoegzaam aan- 
gewonnen worden door hare aangegroeyde jonge , of 
ook oude Takken. Welke men in de Maand May met 
een Pennemcs voorzichtig, op de wijze der Anjelieren, 
ten halven infnijd; en met aarde bedekt. In ’t eerfte 
Aanwin- of tweede jaar krijgen ze Wortelen. Doch rvietvoor’t 
Takken ° r ^ ^ ^ 013:11 03 m3 & mCn ZC Vatl ^ 0H ^ e a ^ ncemen > 
a ea ‘ om te verplanten-, vermits de Wortelen , noch jong en 
tceder zijnde, zulks niet eerder mogen verdragen. 
Door Zaad Maar wanneer men ’t Zaad uyt andere warmer Lan- 
uytwar- den heeft ontfangen, zoo word het, meteen waflen- 
den ^bëko- Maan van May, hol en luchtig gezayd in een Pot, 
men. C °’ g cv uld met de hier boven befchrccveneaarde; dan warm 
gefield, en zomtijds van boven begoten met een wey- 
nig in de Zon lauw geworden Reegenwater. Niet boven 
een rtroobreedte diep moet hetZWin de grond gelegt 
worden. 
Gemeene De Tragacantha vulgaris, o f gemeene Boks- 
doorn doorn i is zeer hard van natuur. Op een warme plaats 
buyten gezet zijnde , bevrijd voor alle koude Oofle- 
cn Noordewinden , kan ze dikmaal wel eenige jaren 
’s Winters overblijven, inzonderheyd als men ze tee- 
Hoe waar g en « de Vorft met drooge Turfmufbedekt. Eyndelijk 
te neemen echter verheft ze, door een felle Vorjl , te zamen met 
D E Gom , of het uytgevloeyde Zap van de Wor- Aart - 
tel deezer Plant , word gehouden voor vochtig 
in den eerften, en koud in den tweeden graad ; 
alhoewel Galenus in een ander gevoelen is. 
In Melk geweykt , en gelegt op de puyflen, en het Matth.l f. 
jeukzel der Oogen , geneeft de zelve. Een Drachma in c '}°: . 
Wijn met Zuyker, en een Drachma Gom van Arabien, Cm 'l£‘ 
te zamen geweykt, en gedronken, neemt van de Borfi Ruell. i. j. 
wech de Kortademheyd -, verzacht de Hoef, geneeft de c ‘ l8 ‘ 
heesheyd der Keel-, verdrijft de Nieren fmerten-, ook de 
pijn der Lendenen , en der Blaas. 
De zelve Gom gedroogd, gepulverifeert, en daar van camtrar. 
een Drachma met roodc Wijn, of met het Zap vanl3- f<, 8- 
Queepeeren gebruykt, of in een difterie gedaan , flild 
de Bloedgang, of Roodcloop. 
De zelve in Roozcnwatcr met een weynig Camfer Durante, 
gelegt ; een doekje daar in natgemaakt , en dan het hift- 
Aangezicht daar meé beftreeken , maakt een helder 
zuyver, klaar vel. 
CCCCLV HOOFDSTUK. 
BOKSBAARD. 
■ Iet alleen in het Neederlandfch dus , Namen, 
maar ook van veele Salsefy genoemd, 
word in het Latijn geheeten Tra- 
gopogum , of Barba Hirci : in ’t 
Hoogduytfch Boksbart : in ’t Franfcb 
Barbe de Bove , of Barbe Che- 
vre: in het Italiaanfch Tragopocano, Barba di 
Becco, of Barba di Capra. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend vijf in hare v 'i f on ~ 
Bloem veranderlijke foorten: als: dcrfchey- 
t -r _ deneloor- 
1. Iragopogum FLORE PURPUREO , of Boks- ten. 
baard met een purpure Bloem. II. Flore pallido 
cceRULEO, of met een bleekblauwe Bloem. III. Flo- 
RE albo , of met een witte Bloem. IV. Flore lu- 
teo , of met een geele Bloem. V. Tragopogum 
suave rubente flore Farii Columnje, of Boks- 
baard met een lieflijk; roodc Bloem van de geleerde Heer 
Fabius Columna. Alle zijn ze van eenerley Bouwing 
en W aarneeming. 
Zij beminnen een goede, gemeene, zandige, wel-Grond. 
gemeftte aarde : een opene, vrije, luchtige, bequaam 
ter Zon geleegene plaats, en veel Water. Blijven Zaad. 
niet meer dan twee Zomers in ’t leeven. Verdragen 
felle Vorfl , en alle andere ongeleegentheeden des tijds. 
Mm ra 2 Bloeytn 
