pip Torrekruyd. .Zotsknodze. Vaccaria. Eerenprys. 
p 20 
Vier bij- 
zondere 
foortcn. 
Aanwin- 
ning. 
Cebruyk 
heelmid- 
delen. 
CCCCLVIII HOOFDSTUK. 
TORREKRUYD. 
&N het Neederlandfch dus , of veel 
smeer Thoornkruyd genoemd, ver- 
ï mits hare Steden Thoorns of Naalds- 
ï wijze groeyen ; word in het Latijn ge- 
£heeten Turritis, ofTuRRiTA. 
Hier van zijn mij in haren bekend 
geworden vier bijzondere foorten ; namentlijk : 
I. Turritis major , of groot Torrekruyd. II. 
Minor longifolia , of kjeyn lang-gebladerd Torre- 
kruyd. III. Minor Plateau, of kleyn Torrekruyd , van 
Plateau befchreeven. IV. Turritis Lusitanica, 
of Portugalfch Torrekruyd. Al te zamen zijn ze van de 
zelve Bouwing en Waarneeming. 
Zij beminnen een goede , gemccne, zandige aarde , 
met matige twee-jarige Paerdcmift voorzien : een ope- 
ne luchtige, warme , wel ter Zon geleegene plaats, en 
tamelijke vochtigheyd. 
Konnen reedelijk wel de Vorfi , en andere ongelee- 
gentheeden der Winter uytftaan. Bloeyen in de twee- 
de Zomer ; geeven volkomen rijp Zaad ; en vergaan 
daar mee : wijl ze niet , of zeer zelden , langer in ’t 
leeven konnen blijven. Worden derhalven ook ieder 
Voorjaar , met een walTcnde Maan van April, weer in 
een Pot zoo gezayd als geplant; en hier door kan men ze 
alleenlijk aanwinnen en vermeenigvuldigen. 
KRACHTEN. 
D E gekneufde Bladeren van Torrekruyd , in het 
Latijn Turritis , gclegt op allerlcy vujle en hee- 
te gezwellen, zweer en en zeeren , helpen en ge- 
neezen de zelve. 
Het Poeder der gedroogde Bladeren , of het uyt- 
geparftte Zap daar van , gedaan op varjfche bloedige 
Wonden , bewaard de zelve voor alle verhitting, endoed 
ze toegroeyen. 
Twee ver- 
anderlijke 
foorten. 
Grond , 
hoedanig. 
Bloeyende 
Vrucht, 
zonder 
Zaad. 
CCCCLIX HOOFDSTUK. 
ZOTSKNODZE. 
.Iet alleen in het Neederlandfch dus , 
maar ook van zommige Dodden , 
Dollen en Dolzen genoemd, word 
,in het Latijn gcheeten Typha pa- 
LUSTRIS of ScEPTRUM MORIONIS ! 
— in het Hoogduytfch Wasserkolben , 
Moszkolben, en Narrenkolben .• in het Franfch 
Rouseau , of Masse de Sonc : in het Itahaanfch 
Massa Sorda , of Tipha. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend/j/w verander- 
lijke foorten ; te wecten : 
I. Typha major, of gr oote Zot sknodze. II. Ty- 
pha minor , of kleyne Zotsknodze Beyde zijn ze van 
eeven de zelve Bouwing en Waarneeming. 
Door een haar natuurlijke eygenfehap gróeyen ze 
zeer geerne in moerafligc plaatzen , ftaande wateren , 
en lopende ondiepe Rivicrtjens , of Slooten. Willen 
derhalven gantfeh niet wel in Hoven , of eenige andere 
drooge grond voortkomen. Doch zulks gefchicd noch 
in Vijvers , met een wallende Maan van April daar in 
gezet zijnde. Echter fchieten ze hierop verre na zoo hoog 
niet op als inde voorgedachte met haren aart overeenko- 
mende grond. Geeven ook veel kleynder Vruchten. 
Hard van aart zijn ze. Konnen zware koude en 
fterke Vorft verdragen : door welke wel hare Bladeren 
verdorren ; doch in het Voorjaar loopen ze weer uyt. 
Geeven in den Herfjl een bloeyende Vrucht (waffen- 
de op lange Sreelen ) , die men Knodzcn of Dodden 
noemd, gelijk alreeds hier boven gezegt is; doch bren- 
gen gantlchclijk geen Zaad voort. Niet alleen in den 
Herfjl , maar ook door de gehecle Winter konnen ze op 
de gedachte hare Steden goed, en gelijk als onverder- 
velijk blijven ftaan. 
Worden alleenlijk aangewonnen en vermeenigvuldigd Aanwin- 
door hare vermeerderende Wortelen , welke vecle jaren ning ' 
lang goed blijven. 
KRACHTEN. 
Z Otsknodze, of Typha, gelijk ook de Bloem der Aart. 
zelve, is verwarmende, verdroogende, en afva- 
gende van aart. Het onderfte ded der Bladeren 
is mals , en goed om te eeten ; geeft echter weynig 
voedzel aan ’t Ligchaam. 
De zachte wolachtige hayrcn van de Ayren, of Dod- Do ‘ l l ' 10 ' 
den , in de Ooren gedaan , ncemen het Gehoor vvech. ca *‘ l8 ‘ 
Met Reuzel vermengt , en op de gebrandheyd gelegt , 
geneezen de zelve; want ze droogen en zuy veren van 
naturen : ftillen daarenboven het Bloed; droog , of al- 
leenlijk van buyten opgelcgt zijnde. 
Met Roozcwatcr nat gemaakt, en op de Takjen of Dl °f e - E 
Speenen van ’t Fondament gelegt ; ook , als het afyalt, c ‘ 
weer vernieuwd , geneert de zelve ; defgdijks de won- 
den; der zelver vuurigheyd na zich trekkende. 
De zelve wollige -Ayren rijp geworden zijnde, kon- D uranr. 
nen dienen om Kujfens en Bedden mee te vullen; wel P '" 
ke zeer goed zijn voor hitzige Nieren : 
Ook worden de Bladeren gebruykt, om Stoelen daar 
mee te bekleeden. 
hift. Plant. 
Jol. 4J 7 . 
CCCCLX HOOFDSTUK. 
VACCARIA. 
I örd zoo wel in ’t Neederlandfch als in Namen. 
| het Latijn dus genoemd; doch in de 
laatrtgemelde taal ook Lychnis per- 
FOLiATA, en Lychnis perfoliata 
, rubra. Mijns wcetens is deeze Plant 
geenen anderen naam toegevoegd. 
Zij bemind een goede, gemeene, zandige, en ma- Grpnd. 
tig met twee-jarige Paerdemift voorziene grond : een 
openc, warme, vrije, luchtige, wel ter Zon geleegene 
plaats, en tamelijke vochtigheyd. 
Blijft niet langer dan eene Zomer in ’t leeven; en Zaad. 
geeft m den Herfjl volkomen rijp Zaad : ’t welk ie- 
der Voorjaar , met een wallende Maan van Aiaert of 
April, niet boven een rtroobreedte diep, weer op nieuws 
de aarde moet aanbevolen zijn. Anders komt het ook Aanwin. 
zomtijds door ’t neergevallene van zelfs genoeg op. Hier nin S' 
door kan ze overvloedig vermeenigvuldigd , en gelijk als 
vernieuwd worden, 
KRACHTEN. 
V Accana is warm en droog van aart, in den eer- Aart. 
ften graad. 
De Bladeren in Edik, Wijn, of Water ge- G ?n e «- 
kookt, of gediftilleert ; dan daarmee gewaflehen de middclc*. 
voortlopende , hitzige zeeren en zweeren ; de Rood- 
grond , Roos ; zwelling van de Navel, en meer andere 
heete ongeleegentheeden , verdrijven de zelve. • 
M m m 5 
CCCCLXI 
hmhjhhhhhi 
