( 21 ) 
doel een onderzoek nitgevoerd omtrent den gang der pendnle Hohwü 
17 gedurende het tijdvak 1886 Januari tot 1887 Juli, en het bleek 
hem toen dat, terwijl na herleiding voor temperatuur en barometer- 
stand de gemiddelde zomer- en de gemiddelde wintergang met elkan- 
der in zeer goede overeenstemming kwamen, tusschen de halve jaren 
Januari — Juni en Juli — December een duidelijk systematisch verschil 
over bleef. 
Hij vond nl. 
Waarn. — Rek. 
1886 Januari — Juni -f- 01045 
Juli — December — 0 .03 
1887 Januari — Juni 0 .035. 
Toen daarop in 1890 door mij de definitieve bewerking der tijds- 
bepalingen en der gangen van de pendule voor het tijdvak 1877 — 1882 
ondernomen werd, wilde ik nagaan of zich ook hier iets dergelijks 
zou vertoonen, en nu vond ik niet alleen dat de jaren 1878 — 1882 
(vóór 1878 Mei was de gang nog te onregelmatig) in dit opzicht 
geheel met 1886 — 87 overeenstemden, doch, het verschijnsel nader 
onderzoekende, bleek mij dat in de voor temperatuur verbeterde 
gangen eene regelmatige periodiciteit met het jaargetijde over bleef 
die nu — zooals natuurlijk het geval moest zijn — hare maxima 
vertoonde in April en October bij gelijke temperaturen, en die eene 
totale amplitude had A^an ongeveer OMO. 
Mijn onderzoek, AAmarvan de uitkomsten kortelijk medegedeeld zijn 
in i/Ven-Iag van den staat der sterrenwacht te Leiden 1889—1890” 
pag. 14 — 15, nu in dezelfde richting A^erder A'oortzettende, en eens- 
deels uitsti-ekkende OA^er de jaren 1882 — 1890 (naar voorloopige 
uitkomsten der tijdsbepalingen), anderdeels over de jaren 1862 — 1864 
(naar de uitkomsten van het onderzoek A^an Kaiser in Astr. JShachr, 
N®. 1502), kon ik in beide tijdvakken denzelfden onverklaarden 
iiiAloed A^an het jaargetijde aantoonen. 
Ka, 1890 bleef dit onderzoek rusten tot in het AU)orgaande jaar. 
De pendule Avas intusschen naar hare nieuAve standplaats overgebracht, 
en het bleek nu dat, lioeAvel de aard der temperatuursveranderingen 
zeer geAvijzigd Avas, de j)eriodiciteit in den gang der pendule met het 
jaargetijde nagenoeg op dezelfde Avijze optrad als vroeger en hare afwij- 
king A^an de jaarlijksche periodiciteit der tem])eratuur zeker niet minder 
duidelijk AA^as geworden. ^) 
Het bleek dus dat Avij hier niet te doen hebben met den invloed 
9 Zie ook , Verslag van den staat der sterrenwacht te Leiden 1898 — 1900 pag. 
12-13. 
