( 22 ) 
van toevallige oinstandigliedeii, die zich wijzigen knnilen bij reiniging 
van het nurwerk, of (Jok van znlke die afhangen van den bijzonderen 
aard der temperatuurswisselingen, waaraan de pendule onderworpen 
is, doch dat het gevonden verschijnsel een dieperen grond moet 
hebben. 
Het scheen daarom van belang de wijze waarop het zich in de 
drie tijdvakken : vóór en na de reiniging in 1877 en na de reiniging- 
en verplaatsing in 1898, vertoond heeft aan een nieuw en die geheele 
tijdvakken omvattend onderzoek te onderwerpen, en het zijn de uit- 
komsten van dit onderzoek die ik mij veroorloof hierbij mede te deelen. 
Ik heb mij daarbij bepaald tot de uitkomsten die zich laten afleiden 
uit de gemiddelde dagelijksche gangen in tijdvakken van ongeveer 
een maand; het is dan niet noodig dat de aan het onderzoek ten 
grondslag gelegde tijdsbepalingen met de grootste nauwkeurigheid 
berekend zijn. Op deze wijze heb ik 1“. onderzocht het tijdvak 
1877 — 1898, 2“. het tijdvak 1862 — 1874, 3". het tijdvak 1899 — 1902. 
De Tiitkomsten voor die drie tijdvakken worden achtereenvolgens 
medegedeeld, terwijl daarna een onderzoek der Avaargenomen slinger- 
Avijdten in het tijdAuik 1877 — 1898, voor zoover hare periodiciteit met 
het jaargetijde betreft, besproken Avordt en eindelijk de verschillende 
uitkomsten onderling vergeleken AAmrden. 
Door mijne beperking tot de uitkomsten der maandelijksche gangen 
AA'ordt het Au^aagstuk slechts van ééne zijde bezien. Intusschen is dooi- 
den Heer Weeder eene definitieve beAverking van alle tijdsbepalingen 
in het tijdvak 1882 — 1898 uitgevoerd en zijn nu door hem onder- 
zoekingen ondernomen omtrent de gangen der pendule gedurende 
korte tijdvakken. Het is te vei'Avachten dat, Avanneer deze onderzoe- 
kingen voltooid zijn, de vergelijking van zijne uitkomsten met de 
mijne ook op het hier besproken verschijnsel nader licht zal kunnen 
Averpen. 
Eerst zeer onlangs, toen ik, nadat mijn onderzoek grootendeels voltooid 
Avas, de berekeningen nader bestudeerde, die Kaiser in de laatste jaren zijns 
levens omtrent pendule Hohavü N“. 17 heeft uitgevoerd en die in hand- 
schrift op de sterreiiAvacht aaiiAvezig zijn, bespeurde ik dat hem reeds in het 
jaar 1870 de hier besproken bijzondere invloed van het jaargetijde als een 
merkAvaardig A’^erschijnsel opgevallen Avas. Ik vond in de eerste plaats 
eene samenstelling der maandmiddentallen der voor barometerstand 
en temperatuur herleide gangen, Avaaruit, door vereeniging der over- 
eenkomstige maanden, gemiddelde uitkomsten voor de jaren 1862 tot 
1870 gevormd Avareii, Avelke eene periodiciteit met maxima in Mei 
en October en eene totale amplitudo vim 0\09 duidelijk aantoonen. 
Iii de lAvcede i)laa(s vond ik middenlallen A-oor de halA^e jaren Februari 
