( 34 ) 
lang gewaclit Avas; de tappen der raderen l)leken duidelijk aange- 
tast te zijn en op de opliangveer bevond zicii een klein gelukkig 
niet diep roestvlekje. 
Verder ziet men in de herleide gangen vrij sterke afwijkingen 
daar Avaar de teinperatmir beneden 0° Avas gedaald. Onder de 
inaandmiddentallen is dit vooral duidelijk in die voor de maanden 
1890 December en 1891 Januari, toen de temperatuur zich bijna den 
geheelen tijd onder 0'’ bevond. Men zon kunnen meenen dat dit 
verscliijnsel op het l)estaan Avees Amn een term afhankelijk A^an het 
kAvadraat dei- afAvijking van de temperatuur van eene middelAvaarde, 
Avelke term hare verklaring zou kunnen vinden in een invloed der 
temperatuur op de elasticiteit der ophangA^eer ^). 
Het bleek ecliter, en zal hierna nog nader aangetoond Avorden, dat, zoo- 
lang de tem[)eratuur der pendule boven 0° blijft, de maandmiddentallen 
zeer Aveinig A'-an een kAAaadratischen iiiAdoed verraden, en het schijnt 
Avel dat omstreeks 0° de temperatuur-coëfficiënt zich min of meer 
plotseling Avijzigt en dat hij daar beneden veel grooter Avordt. 
Ik heb dus alle tijdvakken Avaarin de temperatuur der pendule 
beneden 0° (eigenlijk beneden — 0.°6 R.) Avas van de berekening 
uitgesloten. Vier maanden nl. 1880 Jan., 90 Dec., 91 Jan. en 93 Jan. 
Averden daardoor voor mij geheel onbruikbaar. In 16 andere maan- 
den AAms op 104 dagen de temperatuur beneden 0°; voor deze maan- 
den zijn nieuAve middenlallen gevormd met uitsluiting van die dagen. 2 ) 
Hieronder volgen voor die maanden de aldus gewijzigde gereduceerde 
gangen benevens de bijbehoorende gemiddelde temperaturen. 
Temp. 
Gered. 
D. G. I 
Temp. 
Gered. 
D. G. I 
1880 Januari . . 
+ 2.1 
+ o"l33 
1891 December 
+ 5.4 
+ o!208 
1881 Januari.. 
+ 23 
.199 
1892 Januari . . 
+ 3 1 
.195 
1885 Januari. . 
+ 25 
.161 
» Maart. . . . 
+ 3.9 
.239 
1880 December 
+ 4.2 
.161 
» December 
+ 4.6 
.190 
1887 Januari. . 
+ 1.5 
.205 
1894 Januari. . 
+ 3.2 
.216 
1888 Januari. . 
+ 2.9 
263 
» Februari. 
+ 4.9 
.232 
» Februari. 
+ 2.7 
.264 
1895 Januari. . 
+ 23 
.174 
1889 Februari 
+ 3.4 
.268 
» Februari 
+ 2.2 
.146 
0 Bij de aan de Verificatie der Nederlandsche Marine toebehoorende pendule 
Hohwü N®. 27 is naar onderzoekingen van Dr. P. J. Kaiser gebleken dat de aai’d 
der opliangveer een aanzienlijken invloed heeft op de grootte der temperaluurcoëlficiënt. 
2) Daar er natuurlijk niet altijd tijdsbepalingen verricht waren juist bij aanvang 
en einde der koude perioden moesten eenige dagen meer uitgesloten worden. 
