r 48 ) 
5". Blokleeni en blokzand komen gezaraelijk voor of alleen liet 
laatste, zonder dat znlks aan liet liodemrelief te bespeuren is. 
Dat de Hondsrug geen eindmoraine kan zijn, zooals men tocli wel 
gemeend heeft, blijkt afdoende uit bovenstaande bescdirijving van zijne 
samenstelling. 
Hij kan ook niet ontstaan zijn door opplooiing of oppersing van 
den ondergrond loodrecht op de bewegingsrichting van het diluviale 
landijs ; want hoe bij die onderstelling te verklaren het voorkomen 
van absoluut gelijk blokleem langs zijn beide randen ? Het zou 
dan geheel onbegrijpelijk zijn, dat het losse Rijn-zand tot een heuvel 
voor of onder het ijs zou zijn opgeplooid, terwijl het harde keileem 
juist de laagste plaats bleef innemen. 
De verbreiding A^an het keileem in onze n'oordoostelijke provinciën is 
A^an dien aard, dat het nauAvelijks kan betAvijfeld Avorden, dat zij van 
den beginne af aan zeer ongelijk is geAveest en dat het zoo ook aan 
beide zijden van den Hondsrug is neergelegd. 
Heeft het dan misschien door zijn eigen geAvicht, toen de bodem 
nog geheel gedrenkt Avas met smeltwater, het Rijn-zand opgepei’st? 
Dat blijkt niet wel mogelijk geAveest te zijn. Het soortelijk geAvicht 
van vastgestampt en geheel met water gedrenkt Rijn-zand uit den 
Hondsrug is 2.05. Wanneer nu dat van het blokleem zelfs de hooge 
Avaarde 2.5 bereikt had, zou om een verheffing van 5 M., als de 
Hondsrug gemiddeld boven het omgeAmnde land bezit, te A^eroorzaken 
een laag blokleem van 20 M. dikte noodig zijn geAveest. Zij bedraagt 
in werkelijkheid vermoedelijk slechts 7? daarvan. 
Men heeft een andere oorzaak te zoeken voor die verlietfing van 
den Hondsrug, maar eene die toch in verband staat met de ligging van 
het blokleem langs zijn randen. Deze is te vinden in hetgeen Cham- 
BERLiN, Russell, Salisbury, von Drygalski eii ook reeds Nansen ons 
aangaande de samenstelling en de beAveging A^an het landijs op Groen- 
land geleerd hebben. Stelde men zich Au-oeger voor, dat de grondmo- 
raine vanaf het verbreidingscentrum A^an het ijs daaronder werd voortge- 
schoven, thans weet men, dat steenen, zand en slijk, laagsgeAvijs in 
de onderste deelen van het ijs ingesloten, getransporteerd Avorden, 
door welker geleidelijk afsmelten de grondmoraine ontstaat. Ook is 
het bekend, dat het beAvegingsvermogen der onderste ijslagen A^an een 
inlandijsmassa des te geringer Avordt, naarmate zij meer met steenen, 
gruis en slijk beladen zijn. Klaarblijkelijk Avas die lading boven de 
strook land, Avelke thans den Hondsrug vormt, geringer dan aan beiden 
zijden daarnaast, waar het ijs in zijn onderste lagen sterk met leem 
1) Het blokleem van Eksloo is van dat van Odoorn niet te onderscheiden. 
