( 182 ) 
sikkels van liet speetruin kunnen aanlrelfen. Op de [ilaten, door onze 
Nedeilandsclie éx[)editie den Mei 1901 in Snniatra ^•el•kl•egen, 
zijn vele voorbeelden ervan te zien. 
Zeer sterk werd liet verschijnsel somtijds waarg-enomen bij groote 
protuberanties. Zoo komt bijvoorbeeld in het aangehaalde belangrijke 
werk van Fényi op p. 121 dn de beschrijving eencr zorgvuldig waar- 
genomen protnberantie het volgende voor ; 
.... //lm nnteren Teile zeigte die Protulieranz am Anfange ihrer 
Entwickelnng eine grosse Stormig in der Linie. Bei engem (tan- 
gentiell gestellteni) Spalte reichten 2 Spitzkegel über densclben hinaus, 
der eine, grossere erstreckte sich gegen rot, dor andere kleine gegen 
blan nnd stand etwas südliclier. Die Grösse des ersteren betrug 9" ini 
(iesichtstelde ; auf Grund einer nenen Bestimmnng der thatsachlichen 
Dispersion des* Spektroskops ergilit sich darans tVir diesc Stelle der 
Protuberanz eine Bewegnng ron uns iiiit der Geschwindigkeit \'on 
240,4 Kim. in der Secnnde. Die Verschiebnng gegen blan betrug nach 
dein Angenmaasse etwa die Halfte der ersteren gegen rot. 
Die entgegengesetzten Bewegiuigen neben einander nnd die Kegcl- 
tbrmige Form des veranderten Lichtes winden nnschwer die Dent uiig 
anf eine Wirbelbewegnng aiii Grnnde der Protnberanz gestatten. Ans 
der Ungleichheit der Kegel würde ein Amrsclireiten des Wirbels 
uns iiiit der Geschwindigkeit von J 80 Kim. sich ergeben. Die Beobach- 
tung steht aiicli nicht allein da ; eine almliche Erscheinung wurde 
von Yorxo aiii 8. Aiig. 1872 (TIiq. Sun, p. 210) eiiie andere von 
Thollox in Nizza (C. R. XC p. 87, XGl p. 487) beobachtet ; aliuliches 
warde auch von inir bei anderen Gelegenheiten beobachtet.” 
Terwijl Fényi dus het licht naast de watorstotlijn ^■crklaart volgens 
het jirincipe van Dopplkr, komt hij tot het raadsolachtige besluit, dat 
de wervelende waterstofmassa zich met een snelheid \'an 180 kim. 
per secunde van hem verwijdert. De nog veel grootere nioeilijkheiil, 
dat hij die snelheid voor verschillende doelen des wervels zeeronge- 
lijk zou moeten onderstellen, daar zelfs naburige stukken der ]»rotu- 
berantie aan die enorme beweging in de gezichtslijn geen deel namen, 
wordt door Féxyi niet eens genoemd. 
De box'en gegeven verklaring van het geheele verschijnsel uit 
anomale dispersie lost al deze raadselen op. 
Zelden komt het \YX)r, dat proluberanties aajunerkelijke zijdwaarls 
gerichte beweging vertoonen, dus A’erplaatsing in de richting \an de 
meridiaan dor zon. Fényi haalt als een bijzomlerheid een gex'al aan, 
waarin hij een zijdwaartsche snelheid \ au 25 kiiom. per secunde kon 
constateeren ’). AVaar nu snelheden van 250 kilom. eji meer in de 
1) Fényi, l. c. p. 114. 
