( 600 ) 
een hoogte van 2500 M., deze op Borneo reeds op 1000 M. hoogte 
begint. Dit is het gevolg van de volgende oorzaken. 
Door de ligging van Borneo onder den equator ondervindt het 
middengedeelte weinig den invloed der passaatwinden, die bijv. 
op Java zoo sterk het onderscheid van den regen- en den drogen 
moesson doen uitkomen. Vandaar dat er ook wel van December tot 
Maart meer regen valt als van Mei tot October, maar vooral in het 
bergland kent men geen bepaald droge tijden, evenals men ook in 
den regentijd laag water in de rivieren kan aantreffen. Tot het gelijk- 
matig verdeelen der vochtigheid over het geheele jaar draagt nog 
sterk de omstandigheid bij, dat het geheele .eiland bedekt is metéén 
groot oerbosch, dat zelf groote hoeveelheden water vasthoudt en de 
diep verweerde gesteenten bescliermt, die hetzelfde doen. Daar de 
jaarlijksche regenval op verschillende punten 3000 tot 5000 m.M. be- 
draagt, is het klimaat het geheele jaar door zeer vochtig, de hemel 
altijd meer of minder bedekt met wolken, zoodat een wolkenlooze 
hemel in de hoogere streken tot de groote zeldzaamheden behoort. 
Reeds spoedig na zonsondergang vormen zich in de dalen laag hangende 
wolken, die eerst ’s morgens om 7 uur of later optrekken en de berg- 
toppen dikwijls eerst tegen deii avond vrij laten te voorschijn treden. In 
verband hiermede is aan den Boven-Mahakam op 250 M. hoogte 
het maximum van de temperatuur in de schaduw 30^ O., ’s morgens 
om zes uur was die echter nooit lager dan 20° C. Opmerkelijk is 
nog, dat sterke winden van langen duur daar niet voorkomen, wel 
enkele vlagen van korten duur, die in den regel hevige regens 
voorafgaan. 
Het klimaat van Apo Kajan verschilt in-de meeste eigenaardigheden 
zooals vochtigheid en bewolkt zijn van de lucht weinig van dat van den 
Mahakam, daarentegen is het door de grootere hoogte vrij veel kouder 
en wat bijzonder opvalt, is de aanhoudend heerschende wind. Van- 
daar dat, hoewel ik in twee maanden om 6 uur geen lagere tempe- 
ratuur als 17° C. zag en het slechts eenmaal hagelde, het klimaat 
toch veel ruwer is. Bewijzend hiervoor zijn de roode wangen, 
welke vooral vrouwen en kinderen hier vertoonen en het feit, dat 
de verschillende rijstsoorten in Apo Kajan een maand langer noodig 
hebben om te rijpen als aan den Mahakam. Toch is de methode van 
rijstbouw dezelfde en bestaat in het vellen en laten drogen van 
bosch, het hout daarna te verbranden en de rijst te zaaien in gaten, 
welke met aangepunte stokken in den met asch bedekten grond 
worden gestooten. 
De geologische formatie is in Apo Kajan dezelfde als aan den 
Boven-Mahakam, in beide vinden wij een sterk gedenudeerd heuvel- 
