( 605 ) 
de Boven-Mahakam meer voorwaarden voor het gedijen der bevol- 
king aanbiedt als de lager gelegen rivierdalen, levert het ’\'erschijnsel, 
dat sedert eeuwen talrijke stammen uit dit land wegtrokken naar 
alle hemelstreken en de bevolking er tegenwoordig nog veel dichter 
is, als elders in Dajaksche streken. 
In plaats van 300 tot 800 inwoners zooals aan den Boven-Mahakam 
tellen de dorpen aldaar 1500 — 2500 inwoners, terwijl ze zeker niet 
verder van elkaar gelegen zijn. Ook maakt de volksmenigte onder 
de Kënja’s, door haar krachtiger ontwikkeling en het minder voor- 
komen van misvormende ziekten onder de weinig gekleede gestalten, 
een beteren indruk, wat door het afwezigzijn der elders zoo talrijke 
cachectische personen niet weinig in de hand wordt gewerkt. 
Nog sterker als op hunne plivsische persoonlijkheid komt het 
onderscheid tusschen de Bahaus’ en de Kënja’s uit op psychisch 
gebied. De verzwakkende momenten, die in zooveel sterker mate 
aan den Mahakam op hen in werk ten, schijnen vooral op de psyche 
der Bahau’s de sterkste degeneratie tengevolge gehad te hebben. 
Reeds hun geschiedenis wijst daarop, omdat zij in het begin der 
19e eeuw zich, niet alleen door sneltochten, maar ook door het onder- 
nemen van groote krijgstochten tot ver in het stroomgebied van den 
Kapoewas, Barito en den Mahakam bekend maakten, in welke streken 
geen enkele stam tegen hen bestand bleek; tegewoordig komen 
sneltochten Aveinig meer voor, van grootere krijgstochten is geen 
sprake en bij ouderlingen strijd is de verw onding of dood van één 
man in staat, zijn stam op de vlucht te drijven. 
Voor den Europeeschen vreemdeling, Aviens grootste moeilijkheden 
in zijn verkeer met de Bahau’s ontstonden door den voortdurenden 
strijd met hun kleinzieligheid, angst en AvantrouAven, ook na lang- 
durigen omgang, en die in zijne beAvegingen aanhoudend Averd be- 
lemmerd door de eigenaardige godsdienstige en andere overtuigingen 
dezer omgeving, is een sterke veranderijig hierin bij de Kënja’s 
natuurlijk zeer opvallend. 
Reeds bij mijn aankomst in Apo Kajan viel het mij op, dat de 
mannen, die mij ten getale van 150 onder hun voornaamste hoofd 
te hulp AA^aren gekomen, om booten te brengen en wegen te ver- 
beteren, in hun optreden veel vrijer en luidruchtiger Avaren als mijn 
geleide van Bahau’s, dat de hoofden veel energieker hun bevelen gaven 
en dat zij ook beter Averd en gehoorzaamd. Gedurende mijn verblijf in 
hunne dorpen w'erd deze indruk door de vrijmoedigheid van vrouAven en 
kinderen zeer versterkt. MerkAvaardig verschillend gedroegen zich 
de jonge Kënja’s Avanneer ik naar mijne gewoonte kleine geschenken 
als kralen, vingerringetjes, naalden en stukjes doek onder hen ver- 
