( 610 ) 
trouwen in mijne verzekering, hen aan den Mahakam weer nieuwen 
leeftocht te zullen koopen. 
De verschillende groepjes in een Bahau’geleide deelen nooit vrijwillig 
hun rijst en toen ik met mijne Maleiers op de heenreis groot rijstgebrek 
had, was er van hen alleen tegen zeer hooge prijzen wat te krijgen. 
Ten slotte ontzag een jonge man zich niet, driemaal dien hoogen 
prijs te vragen voor zijn rijst, hoewel ik hem eens als geneesheer 
het leven gered had, gelijk ik hen trouwens allen zonder vergoeding 
behandeld had. 
Ondanks de zeer groote voordeelen, die de Bahau’s van ons verblijf 
genoten, ondervond ik onder hen teekenen van dankbaarheid als zoo- 
danig nooit, alleen schonken zij mij een grooter vertrouwen dan aan 
andere vreemden ; toen ik daarentegen bij een Kënja’stam na een zes- 
daagsch verblijf wegging, kwam de familie van het hoofd mij persoonlijk 
bedanken vooi- alles, wat ik hun aan ruilmiddelen, geschenken en 
medicijnen gegeven had, de eerste uiting van dien aard sedert vele jaren. 
Hieruit zien wij, dat ook, wat betreft karaktereigenschappen, die men 
als hoogere onder Europeanen opvat, de Kënja’s boven de Bahau’s staan. 
Een welsprekend bewijs van hun krachtiger persoonlijkheid leveren 
zij nog door de mate, waarin hunne godsdienstige begrippen invloed 
uitoefenen op hun bestaan, 
Overeenkomstig hun standpunt van landbouwende stammen van 
vrij lage ontwikkeling, bij wie zich de inwerking van de natuur 
op hun voornaamste middel van bestaan, de landbouw, en op hun 
persoon in rampen en ziekte zoo sterk doet gevoelen, beschouwen 
deze volken hunne omgeving met grooten angst. Hunne denkbeelden 
over deze omgeving en over de plaats, die zij daarin innemen, welke 
als hunne godsdienstige overtuiging moeten worden opgevat, zijn dan 
ook niet van verheven aard. 
Zij meenen, dat hun levenslot bestuurd wordt door één hoofdgod, 
dien zij Tamei Tingei, onzen hoogen vader, noemen en die op aarde 
reeds alle euveldaden straft met tegenspoeden, rampen, ziekte en dood. 
Voor het uitvoeren van zijn wil bedient hij zich van een talrijk heir 
van booze geesten, die de geheele omgevende natuur bevolken. 
Alle rampen en ziekte, zelfs de dood op het slagveld of bij eene 
bevalling, zijn voor deze stammen daarom de uitingen van den toorn 
van hun hoofdgod tegenover den getroffene, die zich dit op den hals 
gehaald heeft door het bewust of onbewust overtreden van mensclie- 
lijke gebruiken en goddelijke wetten. 
Door hunne vruchtelooze pogingen, zich tegen gene te beschermen, 
door het nauwkeurig naleven van deze wetten en gebruiken zochten 
zij daarin hulp, dat zij de na te leven voorschriften tot in kleinig- 
