( 611 ) 
lieden verder uitbreidden, zoodat niet alleen voor alle gebeurtenissen 
van het dagelijkscli leven, maar ook voor landbouw, jacht en visch- 
vangst bepaalde voorschriften omtrent de te volgen handelwijze bestaan. 
Al deze voorschriften noemen zij pëmali en zij maken in voorko- 
mende gevallen bepaalde handelingen lali, pantang of taboe. 
Moet ben het naleven der pëmali beschermen tegen het optreden 
der booze geesten, van een geheele schaar goede geesten genieten zij 
tevens hulp, indirect door bemiddeling der priesters en priesteressen 
of wel direct door waarschuwende voorteekens, waarvan bepaalde 
vogels, slangen en reeën, maar ook eenige gebeurtenissen de over- 
brengers zijn. Deze voorteekens zijn zeer talrijk en worden vooral 
onder de Bahau’s streng opgevolgd. 
Aangezien echter deze pëmali en voorteekens zijn ontstaan, onaf- 
hankelijk van de ware eischen A^an het bestaan dezer stammen, zoo 
werken zij daarop aanhoudend storend in. Om een voorbeeld te 
noemen, regelen zich de Bahau’s bij hun rijstbouw Aveinig naar 
droogte of regen of naar den toestand Amn hun veld, maar alle huis- 
gezinnen A'an een stam moeten zich naar het hoofd Amegen, dat de 
noodige godsdienstige ceremoniën voor de bepaalde werkzaamheden 
laat A'^errichten. Heeft dit het zaaien doen inleiden, dan mag nie- 
mand meer dood hout op zijn veld verbranden, Aviedt hij, dan moe- 
ten allen met zaaien ophouden enz. 
Evenzoo beginnen zij alle belangrijke ondernemingen, zooals reizen, 
het bouAven van een huis en dergelijken niet volgens de eischen van 
het oogenblik, maar al naarmate een vogel links of rechts opvliegt 
en een ree al of niet wordt gehoord. 
Het kan moeilijk anders, of krachtiger stammen laten zich terAville 
A'an dit geloof minder gedwee de knellende banden van deze pëmali 
en A'oorteekens op hun bestaan AvelgeAmllen, als meer angstige naturen. 
Dit nu had ik gelegenheid op te merken als inerkAvaardig onder- 
scheid tusschen Bahau’s en Kënja’s. Wel hebben beiden denzelfden 
godsdienst en zijii hunne pëmali en voorteekens in den grond dezelfde, 
maar de pëmali zijn onder de Bahau’s meer ontwikkeld en dalen 
meer in kleinigheden af als onder de Kenja’s. Onder de eersten zijn 
alle A'olAvassenen in den stam gehouden, de pèinali streng na te leven, 
onder de Kënja’s is dit meer aan de priesters opgedragen, zoodat de 
massa der bevolking zich vrijer bewegen kan. 
Onder de Bahau’s eet bijA'-. niemand hertevleesch, onder de Kënja’s 
gebruiken dit alleen de priesters niet. 
De zooeven genoemde beperkende en zeer nadeelige voorschriften 
bij den rijstbouAv hebben de Kënja’s niet op die Avijze ingeAmerd. 
Wel laat ook bij hen het hoofd de noodige ceremoniën verrichten, 
39 *- 
