( 643 ) 
Hierin stelt r voor den voersiraal uit den oorsi)rong van liet 
coördinaten-stelsel naar een punt van het opjiervlak getrokken, do 
een element van dat oppervlak, cos (ji, /■) den cosinus van den lioek 
tusscheu den Aoerstraal en de normaal. P' is de kracht per opper- 
vlakte-éénheid, die de moleculen tot omkeer dwingt, en kan geschei- 
a 
den worden in den moleculairdruk ~ en den druk van den wand p. 
Voor het geval van een denkliecldig schcidiiigsoppervlak is 
(hmc 
~<h 
het hewegingsmoment in den zin der positieve ,r-as, dat door het 
oppervlak naar binnen wordt getransporteerd; naar buiten getrans- 
porteerd moment wordt negatief in rekening gebracht. Ook in dit 
geval is het rechter lid voor te stellen door de vergelijking {B), al 
stelt nu de letter P' geen feitelijk op de moleculen werkende naar 
binnen gerichte kracht voor. 
Vlogen wij het werkelijk door de moleculen ingenomen volume 
niet meer verwaarloozen, dan moet ook het viriaal van de bij de 
onderlinge botsingen der moleculen optredende krachten in aanmer- 
king genomen worden. Stellen wij dit viriaal door / voor, dan 
neemt vergelijking (H) den volgenden vorm aan : 
I — \Pr cos (n, 7') do — — 1 -f- 3 PF". 
Daar 
V 
o)s‘ en 1 onaf hajdcel ijk zijn van don aard van het begren- 
zend oppervlak, kan ook P daarwan iiiet aflumgen. P blijkt grooter 
te zijn daji P' ■, vooi- een ^vand wil dit zeggen, dat het aantal botsin- 
gen is vermeei’derd teiige\olge vau de verkorting der weglengte; 
vooi' het denkbeeldig scheidingsvlak wil dit zeggen, dat het transport 
\'an moment is toegenomen, doordat bij botsingen tusschen twee 
moleculen, waar\'an de iiuddelpunten aan weerszijden van het schei- 
dingsvlak liggeji, het bewegingsmoment momentaan van het eene 
middelpujit naar het andere wordt overgcplaatst, en zich dus met 
oneindige sjielheid voori beweegt. 
Haar in ieder geval waarborgt ons do wijze, waaroj) wij de groot- 
heid P, die wij deii di-uk kunnen achten voor te stellen, die in een 
gas- of vloeislofpha.se heej’scht, liebbeji afgeleid, eendeels, dat deze 
gi'oolheid onaf haid<elijk is van do gedaante of den aard van het vat, 
waarin de |)liase is besloten, maai' anderdeels dat wij de grootheid 
P kunnen vinden door den druk na te gaan, die tegen een vlakken 
wand zou worden uilgeoefeiid, indien de moleculen, met behoud van 
hun kinetische energie, elkander niet aantrokken, of ook, door bij 
