( 742 j 
liet beöliiit dat de residteereiide kracht en eveiizoo het residteerende 
koppel voor het geheele stelsel O is, of ook, wanneer het stelsel uit 
twee deelen A en B bestaat, dat de totale ponderoinotorische werking 
op het eene deel gelij'k en tegengesteld is aan de totale 'werking op 
het andere. 
Klaarblijkelijk geldt deze conclusie ook dan, wanneer men met 
periodieke toestanden te doen heeft en alleen de gemiddelde pondero- 
motorische werking gedurende eene volle periode of gedurende een 
aantal perioden op het oog heeft. 
Deze stellingen zijn van belang in die gevallen, waarin het wegens 
den ingewikkelden aard der verschijnselen in een der twee genoemde 
deelen, stel in A, moeilijk is de ponderomotorische wei-king op dat 
deel rechtstreeks te berekenen, maar waarin men dat wel voor het 
deel B, omdat daarin de vej'schijnselen eenvondiger zijn, kan doen. 
Heeft men de werking op B l)epaald, dan is daarmede de werking 
op A tevens gevonden. 
Als voorbeeld knnnen do bekende electromagnetische rotatiever- 
schijnseien dienen. 
Stel dat een cilindrische magneet met de as FQ in twee punten 
van zijn oppervlak 11 en S in aanraking is met de niteinden van 
een draad W, waarin eene electromotorische kracht werkt, zoodat 
een stroom ontstaat, die in den draad en den magneet rondloopt. 
Zooals men weet, en zooals men nit de formule (Vil) kan afleiden, 
\verken op dien draad W krachten, die een di-aaiingsmoment ten 
opzichte van de as FQ tenge\mlge hebben ; het is gemakkelijk, de 
grootte van dit moment aan te geven. Een even groot draaiingsmoment 
van tegengestelde richting moeten dan de krachten hebben, die op 
den magneet werken ; onder den invloed van dit moment zal de 
magneet zich in beweging stellen wanneer hij om de as kan draaien. 
Men ziet dat het om tot dit besluit te komen niet noodig is, in bij- 
zonderheden te treden over de electronen bewegingen in den magneet. 
Dat de gebezigde stelling hier werkelijk toegepast mocht worden, 
ziet men aanstonds in, als men bedenkt dat het beschouwde stelsel 
door een magnetisch veld omringd is, dat oj) grooten afstand o^'er- 
eenkomt met het veld van een magneet met twee polen, die als 
punten beschouwd kunnen worden. Zijn er electrische ladingen aan- 
wezig, maar z(')('), dat de totale lading van het stelsel 0 is, dan is ook 
het electrische \"eld oj) grooten afstand hetzelfde dat door gelijke en 
tegengestelde ladingen, in t\vee punten opeengehoopt, kan worden 
teweeggebracht. 
^ 14. Een ander voorbeeld ontleen ik aan proeveii die in den 
