( ) 
laatsten tijd door Whitehead^) genomen zijii. Deze natuurkundige 
lieeft op de proef willen stellen of inderdaad, zooals velen aannemen, 
en zooals ook de electronentheorie verlangt, een ponderal)el dielee- 
tricmm, waarin eene veranderlijke dielectrisclie verplaatsing en dus 
een verplaatsingsstroom bestaat, van een magnetiscli veld waarin het 
geplaatst is eene dergelijke electromagnetische kracht ondervindt als 
eeii lichaam waarin een geleidingsstroom bestaat. Hij werkte met 
een condensator, samengesteld uit twee coaxiale cilindervormige 
geleiders, waarvan de as P Q verticaal stond ; in de met lucht 
gevulde tusschenruimte der geleiders bevonden zich diametraal tegen- 
over elkander twee gelijke stukken van een of ander dielectricnm, 
opgehangen aan de uiteinden eener wriiigbalans, Avaainrin de draad 
met de as P Q samenviel. Terwijl nu in den condensator een wisse- 
lend electrisch r-eld werd \’Oortgebracht, bestond ook in dezelfde 
ruimte een magnetisch veld, teweeggebracht door wisselstroomen in 
een draadklos die den condensator omringde en waarvan de cirkel- 
vorniige windingen hunne middelj^mden op P Q hadden ; de middelste 
magnetische krachtlijn liep langs P Q en het magnetisch veld was 
symmetrisch rondom deze lijn. Daar het electrisch en het magnetisch 
veld met t:)ehulp rmn dezelfde wisselstroommachine werden verkregen, 
was van l:)eide de periode dezelfde ; bovendien werd er voor gezorgd 
dat de velden een kwart trillingstijd in phase verschilden, d. w. z. 
dat de magnetische ki-acht hare grootste waarden had op dezelfde 
oogenblikken waarop de electrische kracht het snelst veranderde en 
dus de verplaatsingssti'oom in liet dielectricnm de grootste intensiteit 
had. Onder deze omstandigheden verwachtte Whitehead een merk- 
liaar koppel oji het dielectricnm, maar hij kon met zekerheid geene 
standverandering \'an de Avringlialans waarnemen, die aan zoodanig 
koppel kon worden toegeschreven. 
Het verdient nu in de eerste plaats opmerking dat in de formule 
die Whitehead voor de verwachte 'werking opstelt, in den teller 
het specifiek induceerend vermogen K van het dielectricnm voorkomt. 
Dit sluit in zich dat ook o[) den aether een koppel zou werken. 
Wanneer men aanneemt, zooals ik het gedaan hel), dat op den 
aether nooit eene kracht werkt, kan de ponderomotorische kracht op 
een pondei-abel dielectricnm alleen het gevolg daarvan zijn dat znlk 
een lichaam andere eigenschappen heeft als de aether; in de formnle 
\ ()or een dergelijke kracht kan dan nooit K, maar wel K — 1 in den 
teller voorkomen. 
In de tweede plaats kan eene werking worden aangewezen, die 
1) Whitehead, Ueber die magnetische Wirkung elektrischer Verschiebung, Physi- 
kalische Zeitscbr., 4, p. 220 , 1903. 
47 * 
