( 200 ) 
tenviji men, bij niet in rekening brengen van den siipplementaireii 
term, zou gevonden hebben : 
1862—1867 M. F. = ± 0v0382 
1868—1874 .0377 
welke waarden wederom aanmerkelijk grooter zijn. 
IV. Het tijdvak 1899 — 1902. 
17. Sedert de opstelling der pendule Hohwü 17 in 1898 December 
in de nis van den grooten pijler der sterrenwacht, worden zijne 
gangen onder voortdurende controle gehouden door berekeningen, 
welke onmiddellijk na de verrichte tijdsbepalingen door den Heer 
Hamersma, oud-opperstuurman der Nederl. Marine uitgevoerd worden. 
Tevens worden door hem na afloop van elke maand midden tallen 
van den gang gevormd en in grafische voorstellingen uitgezet. Met 
eene geringe wijziging konden deze uitkomsten aan het volgende 
onderzoek ten grondslag worden gelegd. 
Deze wijziging betreft eene kleine verbetering der barometerstanden, 
welke daaruit voortvloeit dat de temperatuur der pendule nu niet 
meer dezelfde is als die van den barometer in de meridiaanzaal. 
De barometer-atlezingen werden daarom herleid tot wat zij zouden 
geweest zijn bij eerstgenoemde temperatuur ^). Daar mijn onderzoek, 
dat nog slechts 3 jaren kan omvatten, toch als voorloopig moet 
beschouwd worden, scheen het niet noodig de oorspronkelijke midden- 
tallen door die volgens de barograaf-diagrammen te vervangen. De 
constante correctie van den gebruikten barometer is ook niet in 
rekening gebracht. 
De temperaturen werden even als vroeger bepaald naar de atlezim- 
gen van den bovensten van twee in de ])endulekast opgehangen ther- 
mometers. De vroegere thermometers waren echter vervangen door 
twee andere met honderd deelige schalen. Gedurende een jaar werd 
daarenboven de temperatuur in de nis beneden de pendulekast door- 
loopend bepaald door middel van een therniograaf van Richard. 
Daaruit is toen gebleken dat, zelfs daar, van eene dagelijksche periode 
in de temperatuur onder geene omstandigheid iets te bespeuren viel. 
In het algemeen zijn de temperatuursveranderingen nu veel lang- 
zamer en geleidelijker geworden, terwijl de temperatuur in den 
winter aanmerkelijk minder laag daalt, hetgeen ook in de maandmid- 
dentallen zichtbaar is. In de nu beschouwde jaren daalde de tempe- 
ratuur in de pendulekast niet beneden -f- 2°. 
1) De herleiding bedroeg ten hoogste 0.4 mM. 
