( 357 ) 
Sterrenkunde. — De Heer E. F. van de Sande Bakhüyzen biedt 
eene niededeeling aan : ,/ Voorloopig onderzoek omtrent den 
qang van het hoofdunrmerk der Sterrenwacht te Leiden 
Hohwü oV". 17 sedert zijne plaatsing in de nis van den 
grooten pijler \ 
1. In mijne voorgaande niededeeling omtrent de pendule Hohwü 17 
besprak ik de door mij uitgevoerde onderzoekingen omtrent eene 
in haar gang opgemerkte ongelijkheid i'an jaarlijksche periode, welke 
niet onmiddellijk afhangt van de temperatuur. 
In die niededeeling iverd ook het tijdvak 1899 — 1902 behandeld, 
toen de pendule eene nienive opstelling verkregen had in de vesti- 
bule der sterrenwacht in eene in den grooten pijler voor dit doel 
iiitgehouwen nis. Uit de gemiddelde dagelijksche gangen gedurende 
tijdperken ’^'an ongei'eer eene maand werden op twee verschillende 
wijzen formules voor den gang afgeleid, en uit dit onderzoek bleek 
duidelijk dat de gang der pendule in het tegenwoordige tijdvak nog 
aanmerkelijk regelmatiger is geworden dan zij reeds vroeger was en 
aan hooge eischen voldoet. 
Intiisschen zijn de genoemde forniides ook getoetst aan de gedu- 
rende veel kortere tijdperken waargenomen dagelijksche gangen en 
werd tevens een onderzoek nitgei'oerd aangaande den barometer-coëf- 
liciënt, waartoe de maandelijksche gangen zich in het geheel niet 
geeigend hadden. 
Door deze laatste lierekeningen is nii de voortreffelijkheid der pen- 
dnle, ook wat den gang gedurende tijdperken \^an eenige dagen betreft, 
zoozeer aan het liclit getreden, dat het mij voorkwam niet van 
belang ontl)loot te zijn ook de hierbij verkregen nitkomsten in het 
kort mede te deelen. 
2. De bij het vroegere onderzoek verkregen nitkomsten laten zich 
aldus samenvatten. 
(Inder alle omstandigheden, waaraan de pendule Hohwü 17 sedert 
hare eerste 0 ])stelling onderwori)cn was, heeft haar gang, na verbete- 
ring voor den invloed der temperatuur, steeds eene overblijvende jaar- 
lijksche ongelijkheid vertoond. Daar eerstgenoemde invloed uit den 
jaarlijkschen gang der temperatuur afgeleid Avas, moest de overblij- 
vende ojigelijkheid noodzakelijkerwijze een phaseverschil van 3 maan- 
den ten opzichte der temperatuur vertoonen. 
Wanneer de iiiAlocd der temperatuur in den Amrm {t—Jtj + 
{t — toY afgeleid en aangel)racht was (onverschillig of daarbij voor 
c.^ eene kleijie te verwaarloozen waarde, zooals in het tijdperk 
1862 — 1874, of Avel een duidelijk reëel bedrag, zooals in het tijd- 
perk 1899 — 1902, gevojiden was), dan liet de overblijvende ongelijk- 
