( 811 ) 
iiieuwe hoeveelheid KXÜ, aan de ()üns[)ix)jd<;elijke eidluiu', daar men 
dan niet meer dan ± “/o (gerekend ten opzichte van de 
hoeveelheid gebruikte vloeistof, d. i. 257o gerekend ten opzichte van 
de cellulose) tot verdwijning kan brengen, daar het proces dan stil 
gezet wordt door het gevormde alkali. 
Ent men nu uit de sterk denitrificeerencle rnwcnltnnr in eene 
gesteriliseerde ^doeistof en cultiveert men overigens onder dezelfde 
omstandigheden als boven, dan begint de werking veel sneller dan 
bij de eerste ruwe proefneming, terwijl daarbij dezelfde verschijnselen 
optreden. Zelfs bij eene tiemnalige herhaling der overenting kon geenc 
verandering in de intensiteit A’an het proces bemerkt worden. 
Behalve papier bleken ook ruwe vlasvezels, watten en linnen denitrifi- 
catie te kunnen geven, daarbij werden de watten het moeilijkst aangetast. 
Met houtzaagsel of turf kon geen denitriticatie wordeii geconstateerd, 
terwijl de heer Van Senus (1. c. blz. 104) evenmin aantasting van 
houtcellnlose door echte anaërobe l)acteriën heeft kunnen ’waarnemen. 
Deze buitengewoon moeilijke aantasting van houtcellnlose buiten toe- 
treding van lucht, is, zooals ook deze onderzoeker reeds heeft opge- 
inerkt, wellicht de sleutel voor de verklaring van de vorming van 
Imminstotfen, veen, bruinkool en steenkool. 
De ^’erspreiding ^'an de bij de rlenitrificatie van cellulose betrokken 
mikroben in grachtmodder moet eene zeer algemeene zijn, daar ieder 
door mij gebruikt monster de daartoe benoodigde kiemen bevatte. 
Hoezeer ook in den grond zeer algemeen verspreid, schijnt daarin hun 
aantal per cM’. toch geringer te zijn, want bij het gebruik hiervan 
als infectiemateriaal, treedt het proces later in. Ook in zeewater, 
afkomstig uit de ha^'en vaii den Helder, weitlen steeds mikroben, 
die met cellulose aanleiding tot denitrificatie kunnen geven, aaiige- 
trolfen ; in hoeverre deze met de landvormen overeenkomen, is nog 
niet nitgemaakt, maar ik wensch in ’t bijzonder de aandacht te ves- 
tigen op het feit, dat, tenminste aan de oevers van de zee, cellulose 
door denitrificatie kan verdwijnen. 
De veranderingen, \velke de cellulose bij de denitriticatie onder- 
gaat, zijn gedeeltelijk reeds met het ongewapende oog waar te nemen : 
de witte vezels worden spoedig oranje gekleurd en de weinig samen- 
hangende pap verkrijgt eene slijmerige consistentie. Mikroskopisch 
blijkt, dat reeds vrij spoedig na de enting sommige vezels door een 
bacteriënslijm Avorden ingehuld, teinvijl dit na langdurige cultuur met 
nagenoeg alle vezels het geval is. Aanvankelijk is binnen dit slijm 
de gelieele vezel nog zeer duidelijk zichtbaar, maar langzamerhand 
valt deze tengevolge van de aantasting geheel uiteen in losse fibrillen 
en ten laatste vindt men nog slechts enkele stukjes cellulose terug of komt 
