^ 5.  Hoogst  opvallend  z,ijii  bij  de/.e  merkwaardige  lichamen  de 
prachtige  kleurverschijiiselen  bij  ’l  at'koelen  der  heldere,  isotrope  ge- 
smolten massa  tot  hare  stollingstemperatnnr,  en  evenzoo  bij  de  »in 
omgekeerde  richting  gaande  verhitting.  Deze  klenrverschijnselen  vinden 
hare  oorzaak  in  interferentie  van  het  opvallende  licht,  telkens  wan- 
neer de  troebele,  anisotrope  vloeistof-fase  optreedt  of  in  de  isotrope 
vloeistof  overgaat.  Bij  dezen  laatsten  overgang  treden  er  bij  ’t  roeren 
met  den  thermometer  de  reeds  door  Rrinitzer  destijds  beschrevene 
,,olieaclitige  slieren”  op,  totdat  de  temperatuur  overschreden  is. 
Ook  als  uit  de  anisotrope  vloeistof  de  vaste  fase  zich  afzet,  dus  be- 
neden treden  deze  kleuren  op.  Het  schitterendst,  in  ongeëvenaarde 
violette  en  blauwe  kleurenpracht,  verloonen  het  butvraat,  en ’t  norm. 
valeraat  dit  verschijnsel,  en  evenzoo  ’t  capronaat  en  ’t  caprinaat. 
De  in  [ ] ingesloten  temperaturen  beantwoorden  aan  anisotrope 
vloeistof-fasen,  welke  labiel  zijn  ten  aanzien  der  isotrope  Adoeistof, 
en  lüelke  duhhelbrehende  vloeistof  en  dus  alleen  in  onderl'oelde  ge- 
smolten stoj-  realizeerbaar  zijn.  Van  dit  geval,  dat  vergelijkbaar  is 
met  de  door  Lehmank  onderscheiden  monotropie  tegenover  ’t  geval 
der  enantiotrope  omzettingen,  — was  tot  dusverre  alleen  ’t  acetaat 
als  zoodanig  bekend.  Thans  is  ’t  aantal  gevallen  met  drie  vermeerderd, 
t.  w.  ’t  formiaat,  ’t  caprylaat,  en  zonder  eenigen  tAvijfel  ook  het 
isovaleraat,  waarop  ik  verder  beneden  nog  terug  kom.  Het  choles- 
terjdformiaat  en  ’t  caprylaat  smelten  derhalve  bij  verhitting  volko- 
men scherp  tot  eene  heldere  vloeistof  bij  9672°,  106. °2  C.  Wan- 
neer men  echter  de  heldere  Adoeistof  in  koud  Avater  plotseling  afkoelt, 
ziet  men  ’t  optreden  der  troebele,  anisotrope,  labielere  fase,  vergezeld 
vaii  de  bekende  klenrverschijnselen.  Vooral  ’t  acetaat  vertoont  een 
en  ander  met  groote  pracht.  Het  is  Avel  mogelijk,  dat  vele  organische 
stolfen,  Avelke  tot  dusverre  als  ,, scherp  smeltend”  opgegeven  zijn,  tot 
deze  kategorie  van  stoffen  behooren,  en  bij  plotselinge  afkoeling,  al 
is  ’t  ook  maar  één  enkel  moment,  eene  dubbelbrekende  vloeistof- 
fase  bezitten.  Het  verschijnsel  der  ,, vloeibare  kristallen”  ware  dan 
algemeener,  dan  men  tot  nu  toe  gemeend  heeft. 
Prof.  TjEHMANN,  dien  ik  een  Aveinigje  der  cholesteryl-esters  heb 
toegezonden,  heeft  mijne  Avaarnemingen  in  alle  opzichten  kunnen  be- 
vestigen. Daarbij  heeft  genoemde  onderzoeker  nog  gevonden,  dat  het 
cholesteryl-caprinaat  Avaarschijnlijk  inerkAvaardigerAvijze  ttvee  anisotrope 
vloeistof-fasen  zou  vertoonen.  Ofschoon  ik  zelve  nimmer  méér  dan  eene 
enkele  fase  zag  optreden,  en  de  heer  Lehmann  deze  bepalingen  ook 
nog  slechts  als  voorloopige  mededeelt,  zoo  zou  dit  geval  zeker  tot 
de  merkAvaardigste  verschijnselen  te  rekenen  zijn,  Avelke  er  voor  eene 
chemisch-homogene  stofsoort  vei’wacht  kunnen  Avorden,  vooral,  omdat 
