( 153  ) 
meerdere  daaraan  bestede  zorg,  nog  meer  vertrouwbare  uitkomsten 
gekomen. 
Eindelijk  was  liet  van  belang  uit  te  maken  of  de  sterke  toename  van 
h met  lage  temperatuur  ook  bij  andere  vaste  stoffen  voorkwam  en 
dus  als  een  eigenschap  van  den  vasten  toestand  van  meerdere  amor- 
phe  stoffen  mocht  worden  beschouwd.  Wij  hebben  daartoe,  daar 
het  ook  uit  anderen  hoofde  wenschelijk  was  de  uitzetting  van  platina 
te  kennen,  de  uitzetting  van  eene  platinastaaf  op  dezelfde  wijze  als 
die  van  de  glasstaaf  gemeten.  Ook  bij  platina  hebben  wij  dezelfde 
sterke  toename  van  b gevonden,  wanneer  deze  voor  een  zelfde 
interval,  bij  lagere  temperaturen  berekend  wordt,  zoodat  kubische 
vergelijkingen  voor  de  lengte  van  beide  stoffen  moeten  worden 
gebruikt  wanneer  men  ook  de  uitzetting  tot  — 182°  wil  voorstellen. 
Nadat  deze  metingen  afgeloopen  waren  heeft  Scheel  (Zeitschr.  f. 
Instr.  April  1906  p.  119)  ook  gevonden,  dat  de  uitzetting  van  platina 
van  0°  tot  — 190'^  kleiner  is  dan  volgt  uit  de  kwadratische  formule 
voor  de  uitzetting  boven  100'’.  Voor  de  uitzetting  van  -f- 16°  tot 
— 190’  per  meter  vindt  Scheel  — 1641  ,u,  terwijl  uit  onze  metingen 
zou  volgen  — 1687  fi.  Hij  meent  echter  dat  door  een  kleine  wijziging 
in  de  coëfficiënten  der  kwadratische  formule  zijne  waarnemingen  in 
overeenstemming  gebracht  kunnen  worden  met  die  boven  100°. 
Onze  uitkomst  wijst  echter  duidelijk  op  eene  grootere  waarde  van  h 
beneden  0°. 
Dat  een  kubische  formule  met  negatieven  coëfficiënt  van  f moet 
worden  aangenomen,  kan  in  overeenstemming  geacht  worden  met 
de  negatieve  uitzetting  van  amorphe  kwarts  tusschen  16°  en  — 190° 
door  Scheel  (1.  c.)  gevonden,  in  verband  met  de  waarde  van  a 
in  eene  kwadratische  formule  van  deze  stof  tusschen  0°  en  + 250°. 
Een  nader  onderzoek  van  deze  vragen  zou  natuurlijk  met  nauw- 
keuriger hulpmiddelen  moeten  geschieden.  Als  zoodanig  ligt  de  methode 
van  Fizeau  voor  de  hand.  Reeds  voor  vele  jaren  werd  door  een  van 
ons  (K.  O.)  bij  een  bezoek  te  Jena  met  Prof.  Pulfrich  het  brengen  van 
een  dilalometer  van  Abbe  in  den  Leidschen  cryostaat  met  vloeibare 
gassen  besproken,  doch  de  middelen  om  den  toestel  aan  te  schaffen 
ontbraken  tot  nu  toe.  Het  onderzoek  volgens  deze  methode  is  intusschen 
door  de  Reichsanstalt  ter  hand  genomen.  Een  cryostaat  gelijk  de 
Leidsche,  die  veroorlooft  een  temperatuur  geruimen  tijd  op  0,01° 
constant  te  houden  zou  daarbij  waarschijnlijk  een  geschikt  hulpmiddel 
blijken. 
b Henning  later  Scheel,  Zeitschr.  f.  Instrk.  April  1905,  p.  101  en  April  1906, 
p.  118.  Randall,  Phys.  Review  20,  p.  10,  1905,  heeft  een  dergelijken  toestel  ge- 
construeerd. 
