( 610  ) 
tion,  ime  lente  se  produit  par  clivage;  cette  lente  ’s  enlbnce  entre 
les  cellnles  de  la  zóne  marginale  et  les  divise  en  deux  couches ; 
rune,  superficielle,  prolonge  directement  la  voute  de  la  cavité  de 
segmentation,  raais  est  formé  par  des  cellules  plus  volumineuses  et 
plus  elaires  qu’  au  póle  supérieur;  Tautre,  prolbnde,  fait  corps  avec 
les  éléments  du  plancher.  C’est  ce  clivage,  que  j’ai  appelé  ,,clivage 
gastruléen”,  c’est  lui,  qui  caractérise  la  première  phase  de  lagastru- 
lation,  paree  qu’il  amène,  en  dessous  de  l’équateur  de  Toeul',  la 
formation  d’un  feuillet  enveloppant  et  d’une  masse  cellulaire  enve- 
loppée,  d’un  ectoblaste  et  d’un  endoblaste.”  En  vervolgens:  ,,lorsque 
ce  clivage  est  achevé,  il  est  clair,  qu’a  sa  limite  inférieure,  l’ecto- 
blaste  et  l’endoblaste  se  continuent  l’un  dans  l’autre,  comme  Ie 
faisaient  antérieureraent  la  voute  et  Ie  plancher  de  la  cavité  de  seg- 
mentation.” 
Deze  lijn  van  samenhang  noemt  Bkachet  ,,blastopore  virtuel”;  spoedig 
vvordt  deze  virtueele  blastoporus  reëel  door  het  optreden  van  de  gleuf,  die 
de  vorming  van  de  oerdarmholte  inleidt.  Deze  gleuf  vormt  zich  door 
delaminatie.  Tot  op  dit  oogenblik  is  er  nog  geen  spoor  van  invagi- 
natie.  Deze  treedt  eerst  op  in  wat  Brachet  noemt  de  tweede  phase 
van  de  gastrulatie,  die  tot  de  vorming  van  de  oerdarmholte  in  hare 
geheele  uitgestrektheid  leidt,  doch  reeds  in  tijd  samenvalt  met  het 
proces  van  notogenese,  van  de  vorming  van  den  rug  van  het  embryo 
,,quand  les  lêvres  blastoporales  se  soulèvent,  quand  de  virtuelles  elles 
deviennent  réelles,  c’est  que  Ie  blastopore  va  commencer  a se  fermer, 
c’est  que  Ie  dos  de  l’embryon  va  commencer  a se  former”  (loc. 
cit.  1902,  pag.  225). 
Tot  zoover  is  Brachet  juist.  Ook  daar,  waar  hij  een  scherp  on- 
derscheid maakt  tusschen  den  geheel  en  al  embryogenen  blastoporus 
der  holoblastische  eieren  en  den  in  twee  gedeelten,  een  embryogenen 
blastoporus  en  een  dooierblastoporus  \'erdeelden  oermond  der  mero- 
blastische  dooierrijke  eieren. 
Waar  hij  dan  echter  ook  die  processen,  die  bij  selachei  en  teleostei 
zich  gedurende  de  omgroeiing  van  de  groote  dooiermassa  en  de 
sluiting  van  den  dooierblastoporus  afspelen,  nog  tot  de  gastrulatie 
rekent,  de  geheele  dooieromgroeiing  ,, clivage  gastruléen”  noemt,  en 
den  omgroeiingsrand  in  zijn  geheel  ,, blastopore  virtuel”  noemt,  gaat 
hij,-  naar  het  mij  toeschijnt,  te  ver,  en  verliest  de  beteekenis  van  de 
processen,  die  zich  bij  het  einde  der  klieving  en  de  vorming  van  den 
periblast  als  zoodanig  afspelen,  uit  het  oog. 
Voor  de  beantwoording  der  vraag,  Avanneer  begint  de  gastrulatie 
bij  de  teleostei,  is  echter  zijne  analyse  van  dit  proces  bij  de  anuren 
van  groot  belang. 
