( 614  ) 
van  de  ei-oppervlakte  kan  worden  beschouwd,  zijn  plaats  ten  opzichte 
van  de  overige  oliedruppels  gedurende  de  dooieroingroeiing  behoudt, 
totdat  het  door  den  er  langs  groeienden  blastoderinring  van  het  ei- 
oppervlak  afgesnoerd  wordt.  Gedurende  den  zomer  van  1906  heb  ik 
dergelijke  waarnemingen  bij  verschillende  eiereii  kunnen  doen,  en 
daar  zij  alle  tot  dezelfde  uitkomst  leidden,  meen  ik  het  door  mij 
voor  de  muraenoiden-eieren  opgestelde  schema  nog  voor  juist  en  de 
feiten  nauwkeurig  weergevend  te  moeten  houden.  Het  blijft  echter 
een  schema,  en  er  komen  vrij  groote  individueele  variaties  voor. 
Trouwens,  vergelijkt  men  dit  schema  met  dat  van  Kopsch  voor  het 
forellen-ei,  dan  blijkt  de  afwijking  niet  groot  te  zijn  en  de  verplaat- 
sing van  het  staarteinde  bij  beide  schemata  ongeveer  dezelfde  te  zijn 
Wel  wijk  ik  daarin  van  genoemden  onderzoeker  af,  dat  dc  het 
vooreinde  van  den  kop  niet  als  een  vast  punt  beschouw.  Daarin  be- 
vind ik  mij  evenwel  in  volkomen  overeenstemming  met  Sumner, 
die  uit  zijne  uiterst  nauwkeurige  en  talrijke  experimenten  de  conclusie 
trekt,  dat  ,,the  head  end  also  grows,  or  at  least  moves,  forward, 
though  to  a much  smaller  extent”  ^). 
Uit  verschillende  experimenten  van  dezen  auteur  blijkt  bovendien  (ope- 
ratie. Nos.  6,  10,  18  (ten  deele),  26  en  35)  dat  een  vrij  sterk  naar  voren 
uitgroeien  van  het  kopgedeelte  van  het  embryo  kan  optreden,  en  uit 
operatie  No.  6 (tafel  VlII)  bijvoorbeeld  blijkt,  dat  onder  bepaalde 
verhoudingen  de  richting  van  den  groei  geheel  en  al  kan  omkeeren, 
en  het  staarteinde  van  het  embryo  op  dezelfde  plaats  blijft,  terwijl 
het  kopgedeelte  over  het  dooieroppervlak  wordt  voortgeschoven  ^). 
Dat  dus  bij  de  kogelronde  eieren  der  muraenoiden  bij  de  dooier- 
omgroeiing  het  kopgedeelte  van  het  embryo  naar  voren  \vordt  voort- 
geschoven en,  al  is  het  ook  slechts  tot  op  zekere  hoogte,  den  ven- 
tralen  rand  van  den  blastodermring  volgt,  wat  vooral  in  de  latere 
perioden  van  de  dooieromgroeiing  geschiedt,  behoeft  ons  volstrekt 
niet  te  bevreemden.  Gedurende  de  eerste  stadiën  is  het  vooral  het 
achtereinde  van  het  embryonaallichaam,  dat  van  plaats  verandert  (men 
vergelijke  fig.  1 — 3 op  plaat  2).  Kopsch  heeft  m.  i.  volkomen  tereclit 
daar  ter  plaatse  den  sterkstcn  groei  van  het  embryo  in  de  lengte  gelo- 
caliseerd.  Ook  al  wordt  hierbij  het  ko])gedeelte  naar  voren  verplaatst, 
de  zich  in  het  embryo  afspelende  processen  blijven  volkomen  dezelfde. 
• 1)  In  den  tekst  heb  ik  mij  evenwel  onduidelijk  uitgedrukt  en  mij  te  veel  aan 
Oellacher  aangesloten.  Uit  het  schema  blijkt  evenwel,  dat  mijne  opvatting  van  die 
van  Oellacher  vrij  sterk  afwijkt. 
D 1.  c pag.  115. 
Ook  het  door  Kopsch  op  hl.  95  van  zijn  in  1904  verschenen  onderzoek  „Ueber 
die  morphologische  Bedeutung  des  Keimhaulrandes  und  die  Embryobildung  bei 
der  Forelle”  beschreven  experiment  toont  aan,  dat  een  dergelijke  omkeer  van  de 
grocirichting  bij  de  forel  mogelijk  is. 
