( G68  ) 
Natuurkunde.  — De  Heer  Kamerlingh  Onnes  biedt  aan  Med. 
N“.  97^  nit  het  Natuurkundig  Tjaboratoriura  te  Leiden. 
H.  K AMERLiNGH  Onnes  en  C.  Braak  : ,^Over  het  meten  van 
zeer  lage  temperaturen.  XIV.  Reductie  van  de  afiezingen  van 
den  iaat  er. stof  thermometer  van  con.stant  volume  op  de  ahisoJute 
.schaal.'" 
§ 1.  Inleiding. 
Daar  men  zuiver  helium  nog  zeer  moeielijk  en  zuivere  waterstof  zeer 
wel  verkrijgen  kan  (verg.  Med.  N“.  94^,  Juni  J906),  is  de  schaal  van  den 
normalen  ’waterstofthermometer  (die  bij  constant  volume  onder  een 
druk  van  1000  m.M.  kwik  bij  0’)  voorloopig  nog,  evenals  toen  zij 
(1896)  in  de  eerste  Mededeeling  (N".  27j  over  de  meting  van  lage 
temperaturen  te  Leiden  als  grondslag  daarvan  vermeld  werd,  de 
meest  geschikte  temperatuurschaal  om  lage  temperaturen  tot  — 259° 
ondubbelzinnig  te  bepalen  met  getalwaarden,  die  dichter  dan  die  op 
een  andere  schaal  komen  bij  de  aflezingen  op  de  absolute  schaal. 
Het  is  daarom  van  groot  belang  de  correcties  te  kennen,  met  welke 
men  van  de  normale  waterstofschaal  op  de  absolute  overgaat. 
Zooals  bekend  is  kunnen  zij  voor  een  bepaald  gebied  van  temperatu- 
ren berekend  worden,  wanneer  de  toestandsvergelijking  voor  dit  tempe- 
ratuurgebied  bij  ongeveer  normale  dichtheid  bepaald  is.  Tot  nog  toe 
heeft  men  zich  bij  die  berekening  voor  den  waterstofthermometer  bene- 
den 0'’  beholpen  met  toestandsvergelijkingen  van  waterstof,  die  langs 
theoretischen  weg  verkregen  waren.  Berthelot  leidt  deze  door  middel 
van  de  wet  der  overeenstemmende  toestanden  af  uit  experimenteel 
bepaalde  gegevens  van  andere  stoffen  in  hetzelfde  gebied  van  geredu- 
ceerde temperatuur.  Callendar^)  wijzigt  de  toestandsvergelijking  van  van 
DER  Waals  zoo,  dat  zij  geschikt  wordt  om  de  uitkomsten  der  proeven 
van  Joule — Kelvin  voor  lucht-  en  stikstof  nevens  die  voor  waterstof 
tusschen  0'’  en  100^  Aveer  te  geven,  en  onderstelt  dat  een  zelfde 
vorm  van  vergelijking  ook  voor  Avaterstof  buiten  dit  gebied  geldt. 
In  hoofdzaak  komt  dit  neer  op  de  toepassing  van  de  Avet  der  OA^er- 
eenstemmende  toestanden  al  is  het  dan  op  een  beperkte  groep  van 
stoffen.  Zijn  dergelijke  theoretische'  correcties,  als  door  Berthelot  en 
Callendar  gegeven  zijn,  al  een  zeer  Avelkom  middel  om  ons  te  be- 
helpen bij  gebrek  aan  andere  gegevens  zoo  bleef  toch  een  experi- 
menteele  bepaling  dier  correcties  noodig. 
1)  Sur  les  thermomètres  a gaz,Travaux  et  Mémoires  du  Bureau  International,  T.  XIII. 
2)  Phil.  Mag.  [6]  5,  1903. 
3)  De  isotherme-bepalingen  van  Whoblesavki  bij  het  kookpunt  van  ethyleen  en 
zuurstof  zijn  voor  dit  doel  niet  nauwkeurig  genoeg.  Bij  de  uitkomsten  voor  de  laatste 
temperatuur  gevonden  valt  dit  terstond  in  het  oog  door  de  onregelmatige  ligging 
