( 676  ) 
als  in  de  scliadelijke  ruimte  in  rekening  gebraelit,  alsof  zij  bij  vol- 
strekt standvastige  dichtheid  plaats  had. 
De  fout,  die  men  hierdoor  begaat,  is  voor  de  permanente  gassen 
voor  kleine  waarden  van  de  schadelijke  ruimte  zoo  gering,  dat  zij 
eerst  in  de  laatste  der  door  Chappüis  opgegeven  decimalen  te  voor- 
schijn komt.  Voor  den  koolzuur-thermometer  van  Chappuis  bereikt 
zij  echter  een  merkbare  waarde  (de  invloed  strekt  zich  hier  tot  de 
^'Oorlaatste  decimaal  uit),  zqodat  .het  van  belang  was  na  te  gaan  in 
hoeverre  het  geoorloofd  is  haar  te  verwaarloozen.  Dit  blijkt,  wanneer 
men  de  formule  van  Chappuis  nader  met  formule  (6)  van  XIV  ver- 
gelijkt. 
Daar  de  dichtheid,  zoowel  in  het  thermometerreservoir  als  in  de 
schadelijke  ruimte,  niet  constant  is  doordat  bijv.  bij  lage  temperatuur 
gas  uit  de  schadelijke  ruimte  naar  het  reservoir  gaat  en  pv  zoowel 
als  de  spanningscoëfficient  met  de  dichtheid  verandert,  past  men 
door  deze  handelwijze  een  viertal  (voor  reservoir  en  schadelijke 
ruimte  ieder  twee)  benaderingen  toe,  die  alle  een  fout  in  dezelfde 
richting  geven.  (Adsorptie  laten  wij-  buiten  beschouwing). 
De  fouten,  veroorzaakt  door  deze  benaderingen,  zijn  voor  het  reser- 
voir en  de  schadelijke  ruimte  van  dezelfde  orde  van  grootte,  daal- 
de eerste  geldt  voor  een  groot  volume  en  een  klein  dichtheidsverschil, 
de  tweede  voor  een  klein  volume  en  een  groot  dichtheidsverschil. 
De  correctie,  die  tengevolge  dezer  fouten  aan  de  temperatuursbepaling 
moet  worden  toegevoegd,  bedraagt  voor  een  waterstof-thermometer 
met  1000  mM.  nulpuntsdruk  en  een  schadelijke  ruimte  van  0,01  Fo 
slechts  — 0^.001  bij  — 100°,  voor  lagere  temperaturen  nog  minder 
en  kan  dus  beneden  0°  verwaarloosd  worden. 
Formule  (6)  verschilt  van  de  vroegere  formule  door  nog  eene 
correctie,  die  onafhankelijk  is  van  de  grootte  der  schadelijke  ruimte 
en  die  samenhangt  met  de  dichtheidsverandering  in  het  reservoir 
door  de  glasuitzetting.  Deze  fout  is  voor  de  temperatuurbepaling  van 
geen  gewicht  maar  kan  in  enkele  gevallen  een  merkbaren  invloed 
uitoefenen  (verg.  § 3). 
Ook  op  de  bepaling  van  den  gemiddelden  spanningscoëtïicient  zijn 
de  genoemde  benaderingen  van  invloed.  De  discussie,  volkomen  ana- 
loog met  die  voor  den  invloed  op  do  temperatuurbepaling,  geeft  als 
correctie  bij  onzen  thermometer  -j-  Ü.0Ü000019,  welke  blijft  beneden 
de  in  Med.  N“.  60  aangenomen  grenzen  van  nauwkeurigheid.  Der- 
halve verandert  de  in  Med.  N“.  60  voor  Avaterstof  bij  1090  niM.  af- 
geleide Avaarde  0.0036627  tot  de  gecorrigeerde  Avaarde  0.0036629. 
§ 2.  Men  kan  van  de  op  de  Avijze  van  Med.  N“.  95®  afgeleide 
