( 192  ) 
heliocentrische  conjuncties  verduisteringen  van  den  eenen  wachter 
door  den  anderen  veroorzaken;  welk  onderwerp  wij  in  de  tweede  af- 
deeling  dezer  mededeeling  hopen  te  behandelen. 
6.  Bessel  mat  in  1833 — 39  met  den  heliometer  afstanden  van 
al  de  wachters  tot  de  beide  randen  der  planeet,  maar  bovendien 
positiehoeken  van  het  middelpunt  der  planeet  tot  III  en  IV. 
Zijn  heliometer  was  het  eerste  groote  instrument  van  deze  soort 
uit  het  instituut  van  Fraunhofer  ; het  objectief  had  eene  opening 
van  70,2  par.  lijn  en  een  brandpuntsafstand  van  1131,4  par.  lijn 
= 7 voet  10  duim  3,4  lijn  parijsche  maat,  (15,84  en  255,22  cM.) 
De  middelbare  fout  eener  enkele  afstands-meting,  (die  echter  eigenlijk 
het  midden  was  van  acht  instellingen),  bleek  te  bedragen  : 
voor  I + 0''26,  van  het  resultaat  v.  al  de  metingen,  den  middelb.  afst.  zelven,  ± 0''055 
» II  +0,24,  „ „ „ 1,  n ±0,067 
, 111  + 0,31,  „ , , +0,042 
, IV  + 0,43,  , n n n r,  +0,045 
d.  gem.  + 0,31, 
+ 0,052 
ScHUR,  te  Göttingen,  gebruikte  de  heliometers,  die,  door  Merz  te 
Munchen,  ten  behoeve  van  de  waarneming  der  overgangen,  in  1874 
en  1852,  van  Venus  voorbij  de  zon,  waren  vervaardigd.  De  opening 
der  objectieven  dezer  instrumenten  was  34  par.  lijnen,  dus  iets  minder 
dan  de  helft  van  die  van  den  heliometer  van  Koningsbergen,  de 
brandpuntsafstand  3^  voet  (113,7  cM.). 
Bij  deze  heliometers  geschiedde  de  aflezing,  in  plaats  van  aan 
twee  mikrometertrommels,  door  een  mikroskoop,  dat  loodrecht  ge- 
richt was  op  twee  schalen,  die  aan  de  objectiefhelften  verbonden 
waren,  doch  hiermede  ging  meer  tijd  verloren,  dan  met  het  aflezen 
van  een  trommel  van  een  mikroskoop,  zooals  bij  de  waarnemingen 
van  Bessel  geschiedde ; daarom  nam  Schur,  in  plaats  van  het  midden 
van  acht,  slechts  het  midden  van  vier  instellingen,  hetgeen  toch 
eene  volledige  meting  gaf. 
De  door  Schür  gevondene  middelbare  fouten  van  elke  vergelijking, 
door  één  stel  van  vier  metingen  kregen,  was 
voor  I ± 0",34, 
„ II  ± 0 ,44, 
„ III  ± 0 ,37, 
„ IV  ± 0 ,42, 
dus  gemiddeld  ± 0'',39, 
hetgeen,  in  aanmerking  genomen  den  korteren  brandpuntsafstand,  als 
vrij  gunstig  kan  aangezien  worden. 
