( 248  ) 
Indieh  ik  achtereenvolgens  twee  prikkels  van  verschillende  physische 
intensiteit  op  een  zintuig  laat  inwerken,  dan  zal  de  reagent  omtrent 
het  verschil  dier  prikkels  al  of  niet  eenige  mededeeling  kunnen  doen. 
Kan  hij  geen  mededeeling  doen  dan  hebben  wij  een  twijfelachtig 
geval  voor  ons,  kan  hij  wèl  een  mededeeling  doen  dan  kan  nog 
deze  mededeeling  juist  zijn  — hetgeen  dan  een  waar  geval  zou 
zijn  — of  onjuist  zijn  en  wij  hebben  een  valsch  geval  voor  ons. 
Wordt  de  proef  een  genoegzaam  aantal  malen  herhaald,  dan  hebben 
wij  ten  slotte  een  zeker  aantal  ware  gevallen  ly,  valsche  gevalen  v 
en  twijfelachtige  gevallen  t voor  ons. 
Algemeen  wordt  nu  aangenomen,  dat  de  reagent  inderdaad  w- 
malen  goed  heeft  waargenomen,  ?;-malen  zich  vergist  heeft,  /-malen 
heeft  getwijfeld.  Ware  deze  premisse  juist,  dan  kon  ook  de  opvatting 
van  Fechner  of  die  van  G.  E.  Müller  juist  zijn,  doch  dit  is  niet 
het  geval.  In  de  premisse  schuilt  reeds  een  fout,  zooals  wij  aanstonds 
zullen  zien. 
Omtrent  de  opvatting  der  twijfelachtige  gevallen  heerscht  geen 
enkel  meenings verschil.  Hiertoe  behooren  in  de  eerste  plaats  de  ge- 
vallen waar  de  indruk  van  positieve  gelijkheid  door  den  reagent 
ontvangen  is,  en  verder  de  gevallen,  waar  hij  geen  verschil  waarnam, 
dus  in  twijfel  bleef.  Steeds  hebben  Avij  daarbij  werkelijk  alleen  ge- 
vallen, waarbij  een  kleiner  of  grooter  physisch  verschil  niet  geperci- 
pieerd werd,  zoodat  twijfel  ontstaat. 
Ook  omtrent  de  valsche  gevallen  behoeft  geen  meeningsverschil 
te  bestaan.  Hier  heeft  een  zinsprikkel  ingewerkt;  hier  Averd  een 
oordeel  uitgesproken,  doch  door  een  reeks  van  omstandigheden  onaf- 
hankelijk van  den  avü  van  den  reagent  is  het  oordeel  niet  in  over- 
eenstemming met  de  physische  oorzaak.  De  physische  oorzaak  is  dus 
niet  waargenomen,  maar  toevallige  omstandigheden  hebben  den  reagent 
er  toe  gebracht,  te  meenen,  dat  hij  wèl  een  oordeel  kon  uitspreken, 
waarbij  weder  toevallig  dit  oordeel  onjuist  was. 
En  nu  komen  wij  tot  het  hart  A^an  de  kwestie.  Indien  het  mogelijk 
is,  dat  onder  een  reeks  van  proeven  een  aantal  voorkomen,  waarin 
de  reagent  feitelijk  de  physische  oorzaak  niet  Avaarneemt,  maar  door 
het  toeval  er  toe  komt  een  oordeel  uit  te  spreken,  dat  onjuist  is, 
dan  moeten  er  ook  een  aantal  gevallen  zijn,  AAmarin  eveneens  de 
physische  oorzaak  niet  wordt  waargenomen,  doch  waarbij  het  toeval 
er  toe  voert  om  een  oordeel  uit  te  spreken,  doch  ditmaal  een  juist 
oordeel.  Daar  nu  dit  feit  alleen  afhankelijk  is  van  toevallige  om- 
standigheden buiten  onzen  wil  gelegen,  bestaat  er  evenveel  kans  dat 
een  verkeerd  oordeel  als  dat  een  juist  oordeel  wordt  uitgesproken. 
Hadden  wij  dus  v valsche  geA^allen,  dan  mogen  wij  redelijkerwijze 
