( 270  ) 
daaruit  moeten  besluiten,  dat  het  bij  de  esterificatie  door  alcoholisch 
zoutzuur  niet  de  geioniseerde,  maar  de  ongesplitste  moleculen  der 
zuren  zijn,  die  aan  de  reactie  deelnemen. 
Amsterdam 
Groningen 
Sept.  1906,  Lab.  d.  Univ. 
Sdieikunde.  — De  Heer  Holleman  biedt,  mede  namens  den  heer 
J.  Hüisinga,  eene  mededeeling  aan : „over  de  nitratie  van 
phtaalzuur  en  isophtaalzuur” . 
Van  het  phtaalzuur  zijn  twee  isomere  mononitroderi vaten  mogelijk 
die  ook  beide  bekend  zijn,  in  het  bijzonder  door  een  onderzoek  van 
Miller  (A.  208,  223).  Het  isophtaalzuur  kan  drie  isomere  mononi- 
trozuren  geven.  Van  deze  is  het  symmetrische  zuur,  dat  in  verreweg 
de  grootste  hoeveelheid  bij  de  nitratie  ontstaat,  goed  bekend.  Over  de 
hierbij  ontstaande  monogenitreerde  bijprodukten  heerscht  in  de  literatuur 
verschil  van  meening ; in  ieder  geval  is  er  slechts  één  tweede  mono- 
nitrozuur  vermeld,  welks  structuur  echter  twijfelachtig  is  gebleven. 
Het  onderzoek  der  nitratie  van  phtaalzuur  en  isophtaalzuur  werd 
door  ons  ter  hand  genomen  om  ook  hier  de  relatieve  hoeveelheid 
der  gelijktijdig  ontstaande  isomeren  te  bepalen,  daar  hieromtrent, 
voor  de  mononitrophtaalzuren,  slechts  een  ruwe  schatting  (door 
Miller)  bekend  was,  terwijl  voor  de  mononitroisophtaalzuren  ook 
eerst  nog  moest  worden  uitgemaakt,  welke  isomeren  daarbij  ontstaan. 
Wij  zijn  begonnen  met  de  vijf  mononitrozuren,  afgeleid  van  phtaal- 
zuur en  isophtaalzuur,  in  geheel  zuiveren  toestand  te  bereiden.  Voor 
de  «-  en  /5-nitrophtaalzuren  leverde  dit  geene  moeielijkheden  op, 
daar  de  indicaties  van  Miller,  met  slechts  enkele  ondergeschikte 
wijzigingen,  geheel  konden  worden  gevolgd.  De  zuren  werden  dus 
door  nitratie  van  phtaalzuur,  en  scheiding  der  isomeren,  verkregen. 
Het  symmetrische  nitro-iso phtaalzuur  loerd  door  nitratie  van  isophtaal- 
zuur bereid.  Het  krystalliseert  met  1 mol.  H^O  en  smelt  bij  255 — 256° 
terwijl  in  de  literatuur  wordt  opgegeven,  dat  het  met  mol.  H“0 
krystalliseert  en  bij  248°  smelt.  Aanvankelijk  hoopten  wij,  dat  uit 
de  moederloogen  van  dit  zuur  de  twee  andere  nitro-isophtaalzuren 
zouden  te  verkrijgen  zijn.  Daartoe  moest  eerst  het  isophtaalzuur  zelf 
in  volkomen  zuiveren  toestand  verkregen  worden,  daar  het  anders 
twijfelachtig  was,  of  de  gevormde  bijprodukten  inderdaad  van  iso- 
phtaalzuur afkomstig  waren.  Door  oxydatie  van  zuiver  ??i-xylol  (van 
Kahlbaum)  werd  een  isophtaalzuur  verkregen,  hetgeen  nog  terephtaal- 
zuur  bevatte,  dat  er  door  omzetting  in  de  baiytzouten  uit  verwijderd 
kon  worden. 
