( 275  ) 
plaatsen  van  de  kern  worden  nitgeoefend  en  de  samenwerking  van 
twee  zulke  richtkrachten  op  één  H-atoom  door  eene  som  dient  te 
worden  voorgesteld.  Nu  zijn  echter  enkel  de  vérhoudingen  dier 
richtkrachten  bekend,  niet  hunne  absolute  waarde ; bij  de  nitrade 
van  nitrobenzol  kan  de  kracht  waarmede  de  NO^-groep  naar  de 
m-plaats  wordt  gedreven,  zeer  goed  van  eene  geheel  andere  orde 
zijn,  dan  waarmede  diezelfde  groep  bij  de  nitratie  van  benzoëzuur 
eveneens  naar  de  7?i-plaats  wordt  gericht.  Men  zal  dus  de  cijfers, 
die  de  richtkrachten  voorstellen  (of  er  evenredig  mede  zijn)  van 
twee  verschillende  groepen  niet  zonder  meer  mogen  gaan  optellen  ; 
dit  zal  enkel  dan  veroorloofd  zijn  als  de  twee  aanwezige  substituen- 
ten  gelijk  zijn. 
Als  voorbeeld  zijner  berekeningswijze  zij  het  volgende  aangevoerd. 
Daar  bij  nitratie  van  broombenzol  37.67o  ortho,  62.1  “/o  para  en  0.3“/o 
meta-nitrobroombenzol  ontstaat,  heeft  de  substitutie  aan  de  afzonderlijke 
Br 
18,8/^\l8.8 
plaatsen  van  de  benzolkern  in  de  verhouding  | | plaats ; voor 
0.15\^^0.15 
62.1 
de  verhouding,  waarin  zich  de  isomeren  bij  de  nitratie  van  o-dibroom- 
Br 
l8.8-f  0.1.5 /^\Br 
benzol  vormen  geeft  de  berekening  | | of  62.25 : 
62.1  +0.15\^^  18.8  + 0.15 
62.1  +0.15 
18.95;  d.  i.  76.7  “/o  asymm.  nitro-o-dibroombenzol 
23.3  “/(,  vic.  ,,  ,,  ,, 
terwijl  de  waarneming  aangaf  81.3  “/„  asjmni.  en  18.3"  ^ vic. 
Het  valt  nu  niet  te  ontkennen,  dat  in  een  aantal  gevallen  deze 
berekeningswijze  cijfers  oplevert,  die  tot  de  waargenomene  veel 
meer  naderen,  dan  degene,  die  door  de  vroegere  berekeningswijze 
werden  verkregen,  waarbij  de  niet  gehalveerde  veilioudingscijfers 
eenvoudig  met  elkander  vermenigvuldigd  werden.  Maar  daartegen- 
over staan  andere  gevallen,  vooral  zulke,  waarin  een  meta-gesubst. 
lichaam  genitreerd  'wordt,  waar  de  berekening  van  de  waarneming 
nog  zeer  ver  afstaat.  Brengt  men  de  verhoudingscijfers  voor  de 
enkele  plaatsen  in  rekening,  dan  verkrijgt  men  daarenboven  met 
de  produkten  in  den  regel  eene  veel  betere  nadering  tot  de  waar- 
genomen  cijfers,  dan  met  de  sommen,  ook  voor  het  geval,  dat  de 
twee  aanwezige  sub'stituenten  ongelijk  zijn,  waarop  Huisinga’s 
berekeningswijze  niet  kan  worden  toegepast.  Ten  bewijze  daarvan 
dient  onderstaande  tabel,  waarin  de  verhoudingscijfers  staan,  in  welke 
de  isomere  nitro-derivaten  van  de  boven  de  kolommen  staande 
