( 349  ) 
Natuurkunde.  — De  Secretaris  biedt  aan  Mededeeling  95«  uit 
het  Natuurkundig  Laboratorium  te  Leiden : H.  Kamerlingh 
Onnes  en  C.  Braak;  „Over  het  meten  van  zeer  lage  tempe- 
raturen. XI  TI.  Bepalingen  met  den  waterstof  thermometer” . 
(Aangeboden  in  de  vergadering  van  29  September  1905). 
§ 1.  Inleiding. 
Terwijl  van  de  uitkomsten  van  bepalingen  van  lage  temperaturen,* 
verricht  met  den  in  Med.  N°.  27  (Juni  1896)  beschreven  en  in  Med. 
N“.  60  (Juni  1900)  nader  behandelden  waterstofthermo meter,  reeds 
herhaaldelijk  gebruik  is  gemaakt,  zijn  omtrent  die  bepalingen  zelve 
nog  geen  nadere  bijzonderheden  medegedeeld.  Wij  geven  die  thans 
in  aansluiting  aan  eene  in  1905  en  1906  verrichte  reeks  van  waar- 
nemingen. Deze  hebben  gediend  voor  de  in  Med.  95“  en  95® 
beschreven  onderzoekingen  en  verder  voor  bepalingen  van  isothermen 
van  waterstof  bij  lage  temperaturen,  over  welke  eene  volgende 
Mededeeling  zal  handelen.  Zij  strekken  zich  uit  over  het  geheele 
thans  toegankelijke  gebied  der  lagere  temperaturen,  daar  zij  ook 
metingen  in  vloeibare  waterstof  omvatten.  Alle  in  vroegere  jaren 
noodig  gebleken  voorzorgen  zijn  er  bij  genomen.  De  temperatuur 
van  het  bad,  waarin  de  thermometer  gedompeld  werd,  kon  bij  alle 
temperaturen  tot  op  O^'.Ol  standvastig  gehouden  worden.  Zoo  was 
te  verwachten,  dat  de  bij  het  inrichten  der  thermometers  beoogde 
nauwkeurigheid  en  vertrouwbaarheid  vrijwel  bereikt  zou  worden  ^). 
In  hoeverre  dit  inderdaad  het  geval  is,  laten  de  volgende  gegevens 
beoordeelen. 
§ 2.  Inrichting  van  den  thermometer. 
Aan  Med.  N“.  60  is  weinig  toe  te  voegen.  De  staalcapillair,  welke 
thermometerbol  en  manometer  verbindt,  werd  tegen  knikken  bevei- 
ligd door  een  staaldraad  er  langs  aan  te  brengen,  welke  aan  de  uit- 
einden is  gesoldeerd  aan  koperen  kapjes,  die  op  de  staalstukken  c 
en  e (PI.  II,  Med.  N".  27)  aan  het  eind  der  capillair  kunnen  worden 
geschoven.  De  afmetingen  van  het  thermometerreservoir  van  Med. 
60  (80  c.M®.)  leverden  bij  onze  metingen  geen  bezwaar  op,  daar 
het  bad  in  de  ciyostaten  (zie  Med.  . 83,  94®,  94®^  en  94/),  behalve 
voor  den  thermometer  en  andere  meettoestellen,  ruimte  genoeg  aan- 
bood voor  den  roertoestel,  die  zoo  afdoende  werkte,  dat  althans  met 
1)  Een  uitgewerkt  voorbeeld  van  de  bepaling  van  zeer  lage  temperaturen  met 
den  waterstofthermometer  ontbrak  tot  nog  toe  in  de  literatuur.  In  het  volgende 
is  zulk  een  voorbeeld  bevat. 
