( 395  ) 
intredende'  opalisatie-,  deze  laatste  geeft  dus  ’t  moment  aan,  ivaarop  de 
stabiele  fase  B ivordt  vervangen  door  de  thans  nog  minder  stabiele  fase 
A,  die  eerst  kort  daarna  de  stabielere  wezen  zal ; een  feit,  dat  toe- 
komstig wellicht  van  belang  kan  zijn  voor  de  verklaring  van  ’t 
analoge  verschijnsel  bij  de  ontmenging  van  twee  vloeistofiagen,  en 
t koaguleeren  eener  kolloïdale  oplossing  waargenomen.  Inderdaad  ver- 
toont de  overgang  bij  [Q  geheel  en  al  het  aspekt  x'an  ’t  tot  een  gel 
worden  van  eene  kolloïdale  oplossing.  De  temperatuur  van  dit  over- 
gangspunt is  onscherp  op  87°. 8 C.  te  bepalen.  De  temperatuur,  waarbij 
men,  de  vaste  stof  opsmeltende,  waarschijnlijk  tengevolge  van  ’t  meta- 
stabiele  aanwezig -zijn  der  plaatvormige  kristalletjes  van  S,  de  vloei- 
stof nog  troebel  houden  kan,  bepaalde  ik  op  90'. 6 C.,  de  stollings- 
temperatuur  (1)  ligt  bij  82°.2  C. 
Dat  de  bij  afkoeling  der  isotrope  smelt  L verkregen  randvloeistof, 
van  L zelve  verschillend  was,  kon  op  meer  dan  ééne  wijze  aange- 
toond worden.  Door  verhitting  en  afkoeling  n.1.  kan  men  ’t  zóóver 
brengen,  dat  er  van  A schijnbaar  niets  meer  te  zien  is,  maar  alleen 
de  randvloeistof  over  is,  die  dan  bij  bekoeling  dadelijk  tot  kristal- 
liseert, waarbij  soms  een  enkele  maal  hier  of  daar  in  de  massa  even 
de  dubbelbrekende  individuen  van  A voor  een  moment  opduiken, 
om  terstond  weer  te  verdwijnen.  Maar  die  aldus  verkregen  isotrope 
vloeistof  is  niet  anders  dan  A zelve,  wanneer  door  de  temperatuur- 
wisselingen zich  alle  individuen,  evenals  magneetjes,  met  hunne  (optische) 
assen  parallel  gericht  hebben,  en  ’t  geheel  dus  pseudo-isotroop  is 
geworden.  Dit  zelfde  verschijnsel  treedt  nu  ook  op  bij  de  andere 
esters,  zoo  b.v.  zeer  schoon  bij  het  nonylaat  en  het  myristaat.  Het 
verschil  van  deze  pseudo-isotrope  fasen  met  de  isotrope  smeltmassa’s 
L dezer  lichamen,  openbaart  zich,  o.m.  ook  daardoor,  dat  de  pseudo- 
isotrope  massa  van  A,  evenals  ’t  dubbelbrekende  deel  daarvan,  eene 
zeer  dikvloeibare  konsistentie  heeft ; de  isotrope  smelt  L,  van  ’t  lauraat 
b.v.,  heeft  meer  de  dikte  van  glycerine. 
Wat  ten  slotte  de  vaste  fase  betreft,  en  haar  overgang  in  den  vloeibaren 
toestand,  zoo  laat  zich  óók  hier  weer  niet  bewijzen,  dat  een  konti- 
nue  overgang  tusschen  de  laatste  vaste  deeltjes  en  de  eerste  anisotroop- 
vloeibare  bestaat.  Uit  de  snelheid,  waarmee  de  diverse  fasen  voor 
e kaar  plegen  plaats  te  maken  bij  mikroskopische  beschouwing,  zou 
men  juist  geneigd  zijn,  te  besluiten  tot  het  tegendeel.  De  thermische 
waarneming  der  overgangen,  welke  laatste  hier  in ’t  algemeen  slechts 
onbeduidende  kalorische  effekten  openbaren,  zou  den  waarnemer 
echter  meer  doen  neigen  tot  opvatting  von  de  zaak  als  eene  ononder- 
hroken  aaneenschakeling  van  min  of  meer  stabiele  tusschen-toestanden 
zooal.s  dit  reeds  vroeger  door  mij  cholesteryUinnrimglaat 
27 
Verslagen  der  Afdeeling  Natuurk.  Dl.  XV.  Ah.  1906/7. 
