( 396  ) 
opgemerkt.  Slechts  bij  de  kristallisatie  der  vaste  fase  treedt  in  enkele 
gevallen  een  eenigszins  belangrijk  warmte-effekt  op,  bij  alle  overige 
omslagen  is  de  juiste  temperatuur  van  overgang  langs  thermischen 
weg  niet  nauwkeurig  te  bepalen. 
§ 9.  Het  Cholesteryl-nonylaat  vertoont  mikroskopisch  de  volgende 
verschijnselen  ; 
Uitgaande  "s^an  de  gekristalliseerde  stof,  Averd  deze  eerst  op  een 
objektglaasje  tot  eene  isotrope  vloeistof  L gesmolten.  Bij  afkoe- 
ling treedt  eene  grauwgekleurde,  dubbelbrekende  vloeistotfase  B op, 
welke  bij  lager  temperatuur  voor  eene  zeer  taaie,  sterk  dubbelbre- 
kende, meest  geelwitte  fase  A plaats  maakt.  Deze  fase  A is  veelal 
door  een  isotropen  rand  omgeven ; drukt  men  op  ’t  dekglaasje,  of 
roert  men  de  massa  met  een  zeer  fijn  platinadraadje,  dan  blijkt  deze 
isotrope  vloeistof  identiek  te  zijn  met  A,  en  alleen  pseudo-isotroop  te 
zijn  door  homoeotropie.  De  optische  assen  der  dubbelbrekende  modi- 
fikatie  A stellen  zich  dan  Aveer  loodrecht  op  ’t  dekglasoppervlak.  Bij 
voortgezette  afkoeling  Avordt  H toenemend  dikker  vloeibaar ; ten  slotte 
is  er  nog  alleen  bij  ’t  omroeren  beweging  in  de  massa  te  bespeuren. 
Na  langeren  tijd  ontstaan  er  in  deze  taaie  massa,  van  uit  talrijke 
centra,  fijnstralige  sferoliethen,  wier  aangroeiingssnelheid  slechts  zeer 
gering  is.  Wanneer  zich  een  aantal  dezer  sferoliethen  hebben  gevormd, 
en  men  verhit  de  massa  nu  voorzichtig,  dan  smelten  de  sferoliethen  niet, 
maar  vermeerderen  zich  juist,  ingevolge  de  toename  der  kristallisatie- 
snelheid.  Spoedig  daarop  echter,  bij  verdere  verAvarming,  smelten  zij 
tot  de  dubbelbrekende  fase  A,  waarbij  de  omtrekhen  der  sferoliethen, 
en  de  zioarte  assenhruisen  een  tijdlang  behouden  blijven,  zoodat  het 
geheel  veel  op  een  vloeibaar  mozaïek  gelijkt^).  Vervolgens  treedt  de 
fase  B Aveder  op,  en  dan  de  isotrope  smelt  L.  De  geheele  reeks 
fasen  Avordt  op  reversibele  wijze  doorloopen ; de  vloeibare  fase  A kan 
echter  zóózeer  onderkoeld  worden,  dat  een  behoorlijk  smelt-  of  stol- 
punt  der  stof  niet  op  te  geven  is.  In  grootere  massa’s  der  stof  treedt 
die  kristallisatie  soms  eerst  na  uren  in,  en  Avordt  de  stof  vóór  dien 
tijd  tot  eene  hoornachtige  massa,  Avelke  steeds  dubbelbrekend  blijft,  om 
ten  slotte  lokaal  witte,  ondoorschijnende  plekken  te  gaan  vertonnen, 
van  Avaaruit  de  sferoliethenvorming  zich  dan  langzaam  voortplant 
door  de  geheele  massa  heen.  Men  zou  geneigd  zijn,  dezen  overgang 
van  vloeibaar-anisotrope  in  gekristalliseerde  stof,  kontinu  te  noemen, 
AA^are  het  slechts  mogelijk,  om  de  tusschen toestanden  bij  dien  overgang 
ook  maar  voor  een  oogenblik  waar  te  nemen.  Waar  het  experiment 
zulks  niet  vermag,  en  Avellicht  nimmer  zal  vermogen  te  doen,  daar 
b Zie  o.a.  over  ’t  analoge  verschijnsel  nog  de  zooeven  verschenen  mededeeling 
van  ; Wallérant,  Gompt.  rend.  (1906).  p.  606. 
