( ^01  ) 
dingen  nog  meerdere  gegevens  te  kunnen  verstrekken;  hier  heb 
ik  ze  slechts  aangehaald  als  bewijs  van  ’t  belang  van  dezen  struk- 
tuurvorm  voor  de  bij  anisotroop-vloeibare  fasen  waargenomen,  optische 
v'erschijnselen. 
Zaandam,  14  November  1906. 
Scheikunde.  — De  Heer  Franchimont  biedt  eene  mededeeling 
aan  van  den  Heer  F.  M.  Jaeger;  „Over  irreversibele  fase- 
overgangen bij  stojfen,  die  meerdere  vlo  eis  toestanden  kunnen 
vertoonen” . 
(Mede  aangeboden  door  den  Heer  Bakhuis  Roozeboom.) 
§ 1 . De  vetzure  esters  van  het  a-Phytosterine  uit  Calabarvet,  welk 
phytosterine  het  in  ’t  plantenrijk  ’t  veelvuldigst  voorkomende  is,  en 
dat  o.  a.  uit  de  rogge  en  ’t  koren  is  geïsoleerd  onder  den  naam 
van  „sitosterine”,  — vertoonen  in  meer  dan  één  opzicht  hoogst  merk- 
waardige eigenschappen. 
Terloops  heb  ik  in  mijne  vorige  mededeeling  reeds  bericht  omtrent 
de  kleurverschijnselen  en  de  sferoliethenstruktuur  bij  het  propionaat 
en  bij  het  acetaat.  Bij  dezen  laatstgenoemden  ester  kon  ik  geene 
anisotrope  vloeistoffasen  waarnemen:  bij  ’t  propionaat  is,  even  vóór 
’t  smelten,  eene  dubbelbrekende  fase  waar  te  nemen,  echter  te  kort, 
om  ’t  temperatuurtrajekt  nauwkeurig  te  kunnen  meten. 
Bij  de  vier  volgende  termen  der  reeks  echter  treden  deze  ver- 
schijnselen steeds  duidelijker  op,  en  wel  onder  zóó  bijzonder  gunstige 
konditie’s,  als  wellicht  tot  nog  toe  bij  geene  der  bekende  stoffen  dezer 
soort  verwezenlijkt  konden  worden.  Tevens  vertoonen  deze  lichamen 
enorme  vertragingsverschijnselen  bij  hunne  diverse  overgangen,  en 
vaak  eene  typische  onomkeerbaarheid  daarvan,  waarover  ik  thans 
hier  een  en  ander  wil  mededeelen. 
§ 2.  Termometrisch  gedrag  der  vetzure  «-phytosteryl-esters. 
A.  Het  a-Phytosteryl-norm.-Butyraat  smelt,  bij  zeer  langzame  tem- 
peratuurstijging, bij  89^.5  C.  tot  eene  troebele,  dubbelbrekende  vloeistof 
A,  welke  eerst  zeer  viskeus  is,  maar  dan  snel  dunner  wordt,  en  bij 
90^.6  overgaat  in  eene  glycerine-dikke,  heldere,  isotrope  smelt  L. 
Koelt  men  nu  omgekeerd  deze  voorzichtig  af,  dan  daalt  de  ther- 
mometer geleidelijk,  terwijl  de  isotrope  vloeistof  steeds  dikker  in 
konsistentie  wordt,  doch  volkomen  helder  blijft.  Bij  80^  C.  kristalliseert 
dan  opeens  de  geheele  massa  tot  kleine  kristalletjes  S,  onder  zóó 
