( 454  ) 
iNatuurkiinde.  — De  Heer  Kamerlingh  Onnes  biedt  aan  Mede- 
deeling  n“.  96  uit  het  Natuurkundig  Laboratorium  te  Leiden. 
„Bijdragen  tot  de  kennis  mw  Aeif  tp-v/a/;  van  der  Waals  XL 
Een  gas,  dat  in  eene  vloeistof  zinkt. 
Heeft  men  een  ideaal  gas  en  een  onsamendrukbare  vloeistof 
zonder  dampspanning.  waarin  het  gas  niet  oplost,  zoo  zal,  onder  de 
werking  der  zwaartekracht,  bij  genoegzaam  lagen  druk  het  gas  zich 
boven  de  vloeistof  verzamelen,  bij  hoog  genoeg  opgedreven  druk 
daarentegen  het  samengeperste  gas  in  de  vloeistof  zinken. 
Een  tot  dit  denkbeeldige  geval  naderend  verschijnsel  heb  ik  waarge- 
nomen bij  eene  proef,  die  ruw  weg  hierop  neer  kwam,  dat  helium  gas 
boven  vloeibare  waterstof  sterker  en  sterker  werd  samengeperst 
totdat  het  in  de  vloeibare  waterstof  zonk.  Ruw  weg,  want  een  zoo 
eenvoudig  geval  als  vooropgesteld  werd  laat  zich  niet  verwezenlijken. 
Iedere  proef,  waarbij  men  een  gas  boven  eene  vloeistof  samendrukt, 
wordt  in  werkelijkheid  een  toepassing  van  de  theorie  der  binaire 
mengsels  van  van  der  Waals.  Men  zal  bij  zulk  een  proef  de 
samendrukbaarheid  der  vloeistofphase  en  de  wederzijdsche  oplosbaar- 
heid van  gas  en  vloeistof  niet  mogen  verwaarloozen,  daar  men 
gewoonlijk  den  druk  zelfs  vrij  hoog  zal  moeten  opvoeren  voor  de 
dichtheid  der  gasphase  vergelijkbaar  wordt  met  die  der  vloeistofphase. 
Past  men  de  theorie  van  van  der  Waals  op  proefnemingen  van 
de  bedoelde  soort  toe,  dan  ligt  de  vraag  voor  de  hand  of  niet  in  de 
nabijheid  der  plooipuntsverschijnselen,  waar  gas  en  vloeistofphase 
zoozeer  tot  elkaar  naderen,  dat  zij  van  den  gewonen  gas-  en  vloeistof- 
toestand nog  slechts  den  naam  hebben  overgehouden,  allicht  de  phase, 
die  de  gasphase  genoemd  moet  worden,  door  een  hooger  gehalte  aan 
de  stof  met  grooter  moleculair  gewicht,  specifiek  zwaarder  kan  worden 
dan  de  phase,  die  de  vloeistofphase  genoemd  moet  worden  ^).  Bij  nader 
onderzoek  blijkt  het  echter  aan  betrekkingen  tusschen  de  physische 
eigenschappen  en  de  samenstelling  (dus  ook  het  moleculair  gewicht) 
der  stoffen  te  wijten,  dat  het  drijven  van  een  vloeistofphase  op  een 
gasphase  ook  in  dit  gunstig  gebied  niet  is  waargenomen. 
Des  te  meer  trof  mij  eene  onregelmatigheid,  die  zich  bij  eene 
bewerking  met  helium  en  waterstof  in  een  gesloten  metalen  vat 
voordeed.  Ik  meende  haar  te  kunnen  verklaren  door  het  boven- 
genoemde, nog  niet  waargenomen  verschijnsel,  en  zoo  vestigde  zich 
bij  mij  de  overtuiging,  dat  bij  — 253°  en  60  atmosfeeren  druk  de 
1)  Het  grensgeval  is,  dat  in  het  met  de  gewichtseenheid  geconstrueerde  (J/-vlak 
de  projectie  der  connode  koorde  op  het  a:t;-vlak  evenwijdig  aan  de  tijn  v = 0 loopt. 
