( 557  ) 
legger  der  mjogene  theorie  W.  Th.  Engelmann,  een  paar  schrijvers 
van  autoriteit  te  noemen,  Fano  en  Botazzi  in  Richet’s  Dictionnaire 
en  Hoemann  in  Nagel’s  Handb.  staan  op  dit  standpunt^).  Ook  proef- 
ondervindelijke uitkomsten  kunnen  tot  steun  worden  aangevoerd. 
Snijder  ')  toonde  aan,  dat  de  frequentie  der  samentrekkingen  met 
betrekking  tot  de  temperatuur  geheel  de  wet  volgt,  die  door  van  ’tHoee- 
Arrheniüs  voor  chemische  reacties  is  opgesteld  ^),  en  in  onafhankelijk 
van  hem  door  J.  Gewin  genomen  proeven,  Averd  dit  volkomen  be- 
vestigd. 0 In  tegenstelling  tot  den  invloed  der  temperatuur  is  die 
van  den  druk  zeer  gering,  hetgeen  strookt  met  de  geringe  betee- 
kenis  van  den  omringenden  druk  A'oor  zoogenaamd  gecondenseerde 
stelsels,  d.w.z.  stelsels,  waarin  geen  gasvormige  phasen  voorkomen. 
Yoor  de  automatie  schijnt  het  mij  dus  wel  vast  te  staan,  dat  zij 
op  den  grondslag  van  chemische  processen  moet  berusten. 
Voor  de  overige  harteigenschappen : geleidingsvermogen,  plaatse- 
lijke prikkelbaarheid,  samentrekkingsvermogen  en  toniciteit  is  de 
beslissing  moeilijker.  De  wet  van  van  ’t  Hoff-Arrhenius  betreffende 
den  samenhang  der  reactie-snelheid  met  de  temperatuur  kan  enkel 
toegepast  worden,  indien  men  omtrent  den  tijdsduur  der  reactie  in- 
gelicht is.  Welnu,  de  opzettelijk  gemeten  snelheid  van  geleiding 
neemt  tot  zeker  optimum  toe  met  de  temperatuur®),  terwijl  de  duur 
der  contracties  in  overeenstemming  hiermee  verkort  wordt  ®).  De  plaatse- 
lijke prikkelbaarheid  echter  is  van  uit  dit  oogpunt  in  het  geheel  niet 
bestudeerd  geworden,  terwijl  in  het  samentrekkingsvermogen  de  tijd- 
factor  vooralsnog  ontbreekt.  De  samentrekking  eener  spier  en  ook  die 
van  de  hartspier  wordt  intusschen  zoo  algemeen  als  een  echt  chemisch 
proces  beschouwd,  dat  de  lezer  dezes  haar  wel  zonder  betoog  tot  het 
kader  der  chemische  verschijnselen  zal  willen  brengen.  Betreffende  de 
toniciteit  eindelijk  tasten  wij  volstrekt  in  het  duister,  hoewel  wij 
weten,  dat  door  temperatuursverhooging  hoofdzakelijk  toestands- 
verandering teweeg  wordt  gebracht,  zoodanig,  dat  de  tonus  definitief 
is  opgeheven. 
t 
b Fako  en  Botazzi,  Richet’s  Dict.  d.  physiologie  f.  IV.  p,  316.  Hofmann,  Nagel’s 
Handb.  d.  physiologie,  Bd.  I.  1.  S.  244. 
2)  Snijder  Univ.  of  Galifornia  Publications  II.  p.  125.  1905. 
b E.  CoHEN,  Voordrachten.  Blz.  236  1901. 
b J.  Gewin,  Onderzoekingen  Physiol.  Lab.  Utrecht  (5).  Dl.  VII,  p.  222. 
•’)  W.  Th.  Engelmann.  Onderz.  Physiol.  Lab.  Utrecht  (3e  R.)  III  p.  98  ; boven 
het  optimum  vermindert  de  snelheid  v.  geleidingvermogen  weer. 
®j  Hofmann  1.  c.  p.  247.  Onlangs  bevestigd  door  V.  E.  Nierstrasz,  zie  diens 
proefschrift  Utrecht  1907,  p.  145  fig.  22  : een  temperatuurdaling  van  9°  gaf  een 
toename  van  den  systoleduur  tol  het  dubbele. 
