( 558  ) 
Bij  de  bewerking  van  zijn  proefschrift  is  de  Heer  Wolterson  hoofd- 
zakelijk in  aanraking  gekomen : 
1“.  met  veranderingen  in  de  automatie  (chronotropie) ; 
2“.  met  veranderingen  in  het  contractievermogen  (inotropie), 
beiden,  gelijk  ik  meen  te  hebben  aangetoond,  exquisiet  chemische 
verschijnselen. 
Voor  het  beloop  van  chemische  processen  geldt  de  wet  van  Guldberg 
en  Waage  en  dus  zullen  wij  haar  op  de  door  ons  behandelde 
processen  mogen  toepassen.  Daartoe  zullen  wij  voor  ons  bijzonder 
geval  het  begrip  ,, tijden  van  gelijken  omzet”  nader  moeten  vastleggen. 
Onder  ,, tijden  van  gelijken  omzet”  verstaat  men  de  tijden,  waarin 
een  bepaalde  reactie  tusschen  2 nauwkeurig  nagegane  en  in  de  ver- 
schillende gevallen  overeenkomstige  eindpunten  heeft  plaats  gehad. 
De  totale  duur  van  eene  hartsperiode  is  zulk  een  karakteristiek 
tijdsverloop,  waarvan  het  begin  en  het  einde  wel  niet  na  analyse 
met  de  balans  kan  worden  beoordeeld,  maar  toch  door  biologische 
kenmerken  bepaald  is.  De  tijdsafstand  tusschen  het  begin  en  het 
einde  eener  hartperiode  mag  als  een  tijd  van  gelijken  orazet  worden 
beschouwd,  indien  althans  geen  inotrope  veranderingen  optreden 
en  de  door  het  hart  te  overwinnen  mechanische  weerstand  gelijk  is 
gebleven. 
Dit  vooropgesteld,  kunnen  wij  terstond  de  grondvergelijking  der 
wet  van  Guldberg  en  Waage 
(p  — kC’^ 
in  toepassing  brengen.  Hierin  vertegenwoordigt  k eene  konstante,  de 
konstante  dej*  reactiesnelheid,  C is  de  hoeveelheid  in  omzetting  ver- 
keerende  stof,  n de  exponent,  die  de  zoogenaamde  orde  der  omzetting 
bepaalt,  terwijl  <p  de  reactiesnelheid  aangeeft.  Omtrent  de  exponent 
n laat  zich  voor  het  hart  a priori  niets  bepalen.  Misschien,  dat  toxi- 
cologische proeven,  waarbij  men  mag  aannemen,  dat  de  hoeveelheid 
in  omzetting  verkeerende  stof  vermindert,  dienaangaande  iets  zouden 
kunnen  leeren;  wellicht  ook,  dat  vermoeienisproeven  een  vinger- 
wijzing zouden  kunnen  geven ; op  dit  oogenblik  echter  ontbreken 
alle  gegevens.  'Of  er  tusschenreacties  zijn  en  in  welk  aantal  laat 
zich  niet  vaststellen.  Onder  deze  omstandigheden  neem  ik  geheel 
willekeurig  aan,  dat  in  casu  het  eenvoudigste  geval  verwezenlijkt  is, 
en  de  exponent  = 1 is.  Mocht  later  anders  blijken,  dan  zal  men 
onze  berekeningen  slechts  mutatis  mutandis  hebben  toe  te  passen, 
b E.  CoHEN.  Ned.  Tijdschr.  v.  Geneesk.  1901,  Dl.  I,  blz.  58.,  vergelijk  ook 
ZwAARDEMAKER,  ibidem  1906,  Dl.  II,  blz.  868. 
2)  In  den  ventrikel  brengt  vagusprikkeling  geen  inotropie  teweeg. 
