( 888  ) 
kuituren,  ter  plaatse  waar  onmogelijk  lucht  kan  komen,  dan  verkrijgt 
men  na  één  of  meermalen  op  gelijke  wijze  de  overenting  der  kuituur 
te  hebben  herhaald,  eveneens  een  Lactococcus,  die  geen  spoor  van 
slijmvorming  meer  vertoont. 
Op  eenige  diepte  beneden  de  oppervlakte  is  echter  een  streek 
waarin  men  onveranderd,  slijm  vormend,  erfelijk  standvastig  mate- 
riaal aantreft. 
Wat  nu  in  dit  ge^al  met  de  grootste  gemakkelijkheid  is  vast  te 
stellen,  blijkt  bij  nauwkeurig  onderzoek  ook  bij  de  andere  soorten 
van  melkzuurfermenten  te  bestaan,  namelijk  dat  zij  alleen  dan 
standvastige  soortkenmerken  blijven  vertoonen,  indien  zij  voortdurend 
bij  een  bepaalde  zuurstofspanning  gekultiveerd  worden,  anders  ziet 
men  zekere  kenmerken  verdwijnen,  of  feitelijk  of  schijnbaar  nieuwe 
ontstaan.  Men  kan  derhalve  in  sommige  gevallen  bewijzen,  in  andere 
waarschijnlijk  maken,  dat  iedere  soort  in  drie  (door  tusschenvormen 
verbonden)  variëteiten  moet  voorkomen,  namelijk  als  normaalvorm, 
als  hoogspanning-  en  als  laagspanningvariant. 
Daar  bij  geheel  andere  afdeelingen  van  de  klasse  der  bacteriën 
overeenkomstige  feiten  kunnen  worden  waargenomen,  is  er  grond 
om  daaraan  een  principieele  beteekenis  toe  te  kennen. 
Een  beslissende  faktor,  die  de  veranderlijkheid  der  melkzuurfer- 
menten kan  veroorzaken  is  verder  de  temperatuur,  want  de  ervaring 
leert,  dat  langdurige  kuituur  boven  de  optimumtemperatuur  van 
den  groei,  aanleiding  geeft  tot  het  ontstaan  van  duidelijk  onder- 
scheidbare varianten. 
In  andere  gevallen  is  de  oorzaak  der  veranderlijkheid  onbekend ; 
niét  zelden  ziet  men,  bijv.  bij  het  allereerst  in  kuituur  brengen  eener 
soort  sterk  varieerende  koloniën,  die  alleen  daardoor  blijken  tot  een 
en  dezelfde  soort  te  behooren,  omdat  vele  koloniën  door  sektor- 
variatie  den  genetischen  samenhang  der  varianten  vertoonen. 
Maar  ook  dan  bestaat  er  reden  om  aan  te  nemen,  dat  de  nieuwe 
levenscondities,  juist  door  de  verandering  in  zuurstofdruk  en  tempe- 
ratuur, waaraan  de  uit  de  natuur  afkomstige  mikroben  onderworpen 
worden,  de  hoofdfaktoren  waren  van  het  variatieproces.  dat  men 
als  het  ware  in  gang  ziet.  De  waarneming  is  van  zoo  algemeenen 
aard  en  in  zoo  nauw  verband  met  de  essentie  van  het  leven,  dat 
het  als  waarschijnlijk  beschouwd  moet  worden,  dat  ook  bij  hoogere 
planten  en  dieren  lokale  verandering  in  toetreding  of  onttrekking  van 
zuurstof,  in  verband  met  de  temperatuur,  een  belangrijke  rol  speelt 
bij  de  morphogenese. 
Daar  het  onderzoek  van  andere  mikrobensoorten  leert,  dat  de 
uitputting  van  den  voedingsbodem  aan  bepaalde  stoffen  bij  behoorlijke 
