( 894  ) 
Het  in  reinkultniir  brengen  dei'  laktobacillen  is  somtijds  gemak- 
kelijk, in  andere  gevallen,  wanneer  men  met  meer  anaërobe  stammen 
te  maken  heeft,  moeilijker,  steeds  is  het  echter  bezwaarlijk  met  deze 
reinknltnren  belangrijke  vei'znring  in  melk  te  verkrijgen,  en  men 
slaagt  daarin  nog  het  beste  (maar  ook  dan  niet  altijd)  door  de  lakto- 
bacillen tegelijk  met  een  laktokok  uit  te  zaaien,  die  dan  voor  de 
eerste  verzuring  tot  5 a 8 c.c.  dienst  doet.  Is  dit  zuurgehalte 
eenmaal  bereikt,  en  te\'ens  de  zuurstofspanning  voldoende  verminderd, 
dat  in  een  gesloten  tleschje  eveneens  door  de  werking  der  lakto- 
kokken  geschiedt,  dan  kunnen  de  laktobacillen  zich  ontwikken  en 
verdere  verzurijig  veroorzaken. 
Reeds  uit  de  opmerking,  dat  men  bij  de  beschreven  proefneming 
meer  of  minder  volkomen  anaërobe  laktobacillen  verkrijgt,  volgt  dat 
daarbij  meerdere  variëteiten  kunnen  verwacht  worden.  Bij  voortgezet 
onderzoek  blijkt,  dat  deze  varieteitsverschillen  zich  ook  over  andere 
kenmerken  kannen  uitstrekken  en  zoo  groot  kunnen  worden,  zoowel 
uit  phj'siologisch  als  morphologisch  oogpunt,  dat  het  opstellen  van 
soorten  noodig  schijnt. 
Vooral  de  afmetingen  der  staven,  het  meer  of  minder  vertakt 
zijn  der  koloniën  op  agarplaten,  de  slijmvorming,  het  al  of  niet 
ontstaan  van  koolzuur  als  gistingsgas  naast  het  melkzuur,  en  de  wer- 
king op  verschillende  suikersoorten,  geven  daartoe  aanleiding.  Hoe 
meer  men  zich  evenwel  in  deze  verschillen  verdiept,  des  te  moeilijker 
blijkt  het  te  worden  zoodanige  beschrijvingen  op  te  stellen  als  noodig 
zijn  om  andere  onderzoekers  een  duidelijk  beeld  van  het  gevondene 
te  geven  ^),  zóó  groot  toch  wordt  het  getal  der  vormen  die  in  de 
natuur,  of  beter  wellicht,  in  de  kuituur  blijken  voor  te  komen  en 
zóó  gering  worden  de  verschillen,  waardoor  die  vormen  zich  van 
elkander  onderscheiden,  indien  men  niet  alleen  de  uitersten  der  reek- 
sen in  aanmerking  neemt. 
Doet  men  dit  laatste  dan  komt  men  er  toe  twee  groepen  van 
vormen  te  onderscheiden,  die  ik  bij  een  vroegere  gelegenheid  Lncto- 
hacillus  caucasicus  en  L.  Joiujiis  heb  genoemd  ^).  Zonder  aan  deze 
indeeling  bijzondere  waarde  te  hechten  wensch  ik  mij  toch  daaraan 
ook  thans  te  houden,  omdat  ik  meen,  dat  de  feiten  welke  ik  te  ver- 
melden heb  daardoor  tamelijk  goed  omvat  worden. 
De  longusgroep  is  gekenmerkt  door  het  niet  aantasten  van  maltose 
1)  Hiervan  kan  men  zich  nader  overtuigen  door  het  lezen  van  het  onderzoek  van 
W.  Hennebbrg,  Zur  Kenntniss  der  Milchsaurebakterien.  Sonderabdruck  aus  Zeit- 
schrift  für  Spiritusindustrie.  No.  22 — 31,  1903.  Parey,  Berlin. 
2)  Sur  les  ferments  lactiques  de  l’industrie.  Archives  Néerlandaises.  Sér.  2,  T.  6, 
pag.  212,  1901. 
