( 907  ) 
dat  ook  tot  de  verklaring  dezer  afwijkingen  de  weg  gebaand  is, 
zoodra  voor  de  te  geven  verklaring  voldoende  cnrvenmateriaal  ter 
argnmenteering  is  aangevoerd. 
Eerste  vorm  van  p.a.  met  gelijke  intervallen. 
Vooreerst  onderscheiden  wij  bij  Rana  dien  vorm  vati  pulsus  alter- 
nans,  waarbij  de  ventrikel  in  ge  lijk  matigen  rlijtlimus,  dan  krachtiger, 
dan  zwakker  klopt,  terwijl  daarbij  het  begin  van  de  zwakke  coji- 
tractie  eveii  ver  van  het  begin  dei-  voorafgaande  en  volgende  con- 
tractie is  verwijderd  (fig.  1).  Bij  de  genese  van  deze  variëteit,  welke 
in  de  experimenten  van  Engklmann^)  bespreking  vond  en  door  dezen 
onderzoeker  op  momentaan  verminderd  geleidingsvermogen  werd 
ternggebracht,  znllen  wij  voor  het  oogenblik  niet  langer  stilstaan. 
Zoowel  door  Engelmann  als  door  E.  B.  Hoemann^)  werd  er  op  ge- 
wezen, dat  het  voorbijgaand  of  blijvend  bestaan  van  dezen  vorm 
van  p.a.  vaak  gebonden  is  aan  geringe  wijzigingen  in  de  frequentie 
van  den  hartslag.  Straub  bewees,  dat  deze  p.  a.  onder  invloed  van 
geringe  dosis  antiarine  geleidelijk  kan  ovei'gaan  in  polshalveei'ing 
(loc.  cit.  blz.  354),  gelijk  ik  dit  vaak  waarnam  onder  invloed  van 
digitalis  dyalisata. 
Tweede  vorm  van  p.  a.  met  vervroegde  groote  contractie. 
Vervolgens  is  door  mij  in  een  vroegere  publicatie  **)  een  voorbeeld 
van  p.a.  afkomstig  van  het  afstervende  kikvorsch-hart  beschreven, 
waarbij  het  interval  tusschen  de  groote  en  de  kleine  Va  grooter  was 
dan  dat  tusschen  de  kleine  en  de  groote,  m.a.w.,  waarbij  de  groote 
contractie  vervroegd  is.  Daarbij  bleek,  dat  de  voorkamer  in  volko- 
men regelmatigen  rlijblimus  blijft  kloppen,  onafhankelijk  van  de 
kamercontracties.  Uit  de  vergelijking  van  den  verschillenden  duur 
van  het  interval  A — V vóór  de  groote  en  vóór  de  kleine  contractie 
meenden  wij  destijds  te  mogen  conclndeeren,  dat  om  den  anderen 
hartslag  de  contractiegolf  in  de  A — V bundel,  alsook  in  den  ventrikel 
zelve,  ongemeen  verlangzaamd  was,  hetgeen  zich  dan  telkens  in  de 
te  laat  verschijnende  kamercontractie  door  het  gering  blijven  der 
hefhoogte  in  de  curve  verried. 
Het  vermoeden,  dat  deze  p.a.  gevolg  van  geleidingsstoornissen 
binnen  den  ventrikel  zou  zijn,  scheen  dus  voldoende  recht  van  be- 
staan te  hebben,  al  kon  destijds  het  strikte  bewijs  daarvan  niet  ge- 
leverd worden,  gelijk  door  Wenckebach  is  opgemerkt  geworden. 
1)  Emgelmann,  Arch.  f.  d.  ges.  Physiologie.  Bd.  62.  1896.  Blz.  556  en  vlgd. 
2)  Hofmann.  Arch.  f.  d.  ges.  Physiologie.  Bd.  84.  1900.  Blz.  165. 
L.  .1.  J.  Muskens.  Nederl.  Tijdschr.  v.  Geneeskunde.  1902.  No.  II.  Blz.  591. 
In  curve  7 en  9 zijn  de  stemvorktrillingen  onjuist  weergegeven,  waardoor  her- 
publicatie  dezer  curven  noodzakelijk  is. 
