( 910  ) 
binnen  het  sinns-gebied  van  het  schildpadhart  werden  waargenomen. 
Onder  invloed  van  afkoeling  van  den  sinns  zag  Trendelenburg 
antiperistalsis,  terwijl  O.  Pan  0 er  op  Avees,  dat  een  extra  prikkel, 
aangewend  op  de  voorkamer,  niet  slechts  een  extra-conti’actie  van 
V doch  ook  een  antiperisfaltische  beweging  der  contractiegolf  naar 
den  sinns  veroorzaakt.  Ook  Bering  zag  antiperistaltische  bewegingen 
in  het  venengebied  bij  Avarmbloeders,  ondei*  invloed  van  injectie  van 
magnesinm-snlphaat  bij  het  konijn,  terwijl  T.  Volhard  als  een 
geval  van  doorloopende  bigeminie  beschreef  eenen  lijder,  bij  wien, 
naar  het  schijnt,  de  contractiegolf  van  de  zeer  frecpiente  extra  of 
liever  spontane  contracties  van  den  ventrikel  nitging.  Volhard,  evenals 
in  den  allerlaatsten  tijd  Schmoll  “)  sluit  zich  aan  bij  de  m.  i.  onjuist 
te  achten  veronderstelling  van  Wenckebach,  dat  het  te  laat  komen 
van  de  kleine  contractie  toe  te  schrijven  zou  zijn  aan  evtra-verlating 
van  de  kleine  polsgolf.  Nu  in  deze  verhandeling  het  bestaan  van 
2 vormen  van  zulk  eene  p.  a.,  een  werkelijk  te  laat  zijn  van  de 
zwakkere  ventrikelcontractie,  langs  phjsiologischen  weg,  bewezen 
is,  behoeft  dit  vermoeden  Avel  geen  verdere  weerlegging.  Bij  de 
curven  van  Schmoll  valt  nog  op  te  merken,  dat  enkele  zijner  curven 
zeer  waarschijnlijk  op  anti-peristaltische  contractie-golven  berusten, 
eene  mogelijkheid,  welke  naar  het  schijnt,  door  den  schrijver  is  over 
het  hoofd  gezien  (vergel.  curve  'J3). 
Het  komt  mij  dan  voor,  dat,  wil  men  de  wijze  van  ontstaan  van 
de  zéér  zwakke  interpreteeren,  hier  twee  verklaringen  mogelijk 
zijn.  Of  wel  hebben  wij  hier  te  doen  met  een  echte  extrasjstole  van 
voorkamer  en  kamer,  welke,  wegens  het  invallen  gedurende  het 
begin  der  diastole,  en  den  ventrikel  nog  gedeeltelijk  in  de  refrac- 
taire  phase  bereikende,  na  ' een  nagenoeg  normale  slechts  een 
zeer  zwakke  F. -contractie  kan  uitlokken  ; öf  Avel  hebben  wij  te  doen 
met  een  antiperistaltische  contractiegolf,  welke  wegens  het  onvol- 
komen hersteld  zijn  van  de  geleiding  in  den  overgangsbundel  en  de 
kamer-muskulatuur  alleen  tot  een  zwakke  kamercontractie  het  aan- 
zijn kan  geven. 
Terwijl  de  eerste  onderstelling  inderdaad  niet  terzijde  zou  kunnen 
worden  geschoven,  indien  men  kon  aannemen,  dat  plotseling,  zonder 
duidelijke  reden,  zulk  een  extra  As,  gevolgd  door  een  uiterst  zwakke 
1)  Ned.  Tijdsein',  v.  Geneesk.  1898.  Deel  II.  Blz.  568  en  Americ.  Jnl.  of  Phy- 
siology  ; Vol.  I.  1898.  Blz.  504. 
2)  W.  Trendelenburg.  Arcli.  f.  Physiol.  1903-  Blz.  284  en  vlgd. 
O.  Pan.  Deutsche  Zeitschr.  f.  klin.  Medizin.  Bd.  78.  1903.  Blz.  128. 
■ij  'Hering.  Pflüger’s  Arch.  Bd.  82.  Blz.  1. 
5)  Volhard.  Zeitschr.  f.  klin.  Medizin.  1904.  Bd.  53.  Blz.  574. 
®)  Schmoll.  Arch.  f.  klin.  Medizin.  1907.  S.  507. 
