( 912  ) 
Het  gold  namelijk  tot  nu  toe  als  vaststaande,  dat  de  ongerepte 
ventrikelmusculatuur  onder  geene  omstandigheden  het  verschijnsel 
vertoonde  van  dissociatie,  tiisschen  de  verschillende  hartafdeelingen 
en  in  ieder  afzonderlijk,  dat  door  schr.  in  verschillende  verhande- 
lingen'), voornamelijk  wat  betreft  den  sinus,  uitvoerig  werd  beschreven 
en  waarvan  de  beteekenis  voor  onze  kennis  der  zenuwwerking  op 
het  hart  met  nadruk  werd  toegelicht.  Hoewel  uit  de  genoemde  expe- 
rimenten en  die  van  Engp;lmann  het  voorkomen  van  dergelijke  dis- 
sociaties ook  aan  den  ongerepten  ventrikel  als  een  mogelijkheid  moest 
worden  erkend,  het  directe  bewijs  daarvan  is,  zoover  ondergeteekende 
bekend  werd,  nooit  geleverd.  Daar,  waar  onder  dyalisaat-in vloed  de 
neiging  van  de  hartspier  tot  dissociatie,  gelijk  wij  boven  zagen,  op 
den  voorgrond  komt,  daar  liet  zich  verwachten,  dat  — indien  deze 
invloed  gecombineerd  werd  met  den  eveneens  dissocieerenden  vagus- 
invloed  — het  bewijs  niet  zoude  uitblijven.  Inderdaad  werd  door 
mij  op  het  einde  der  vaguswerking  op  een  met  dialysaat  vergiftigd 
hart  eene  desbetreffende  eurve  gevonden.  Het  betreft  hier  juist  den 
overgang  van  een  alterneerenden  pols  in  den  normalen  (tig.  4)  na 
een  directe  vagusprikkeling  en  kort  na  het  opdroppelen  van  physiolo- 
gische  zoutsolutie  (in  de  ventrikelcurve  waarneembaar). 
Het  lijdt  mijns  inziens  geen  twijfel,  dat  het  interpreteeren  der  2e 
verheffing  van  de  ventrikelcon tractie  noch  als  voorkamer-con tractie 
(want  nergens  in  deze  of  andere  curven  kwam  een  voorkamer- 
contractie  van  deze  belangrijke  hefhoogte  tot  stand),  noch  als  een 
gewone  extra  systole  van  den  ventrikel  kan  worden  toegelaten 
(immers  in  het  laatste  geval  zoude  onverklaard  blijven,  zoowel 
waarom  hier  een  extra  systole  optrad,  als  waarom  de  op  normalen 
tijd  intredende  kamer-contractie  zoo  buitengewoon  zwak  was).  Wij 
hebben  hier  mijns  inziens  ongetwijfeld  te  doen  met  eene  dissociatie 
in  tijd  van  twee  afdeelingen  van  de  ventrikelspier  (eventueel  ook 
van  het  prikkelgeleidings-systeem)  en  eerst  wanneer,  na  den  pulsus 
alternans,  eenmaal  een  niet  geheel  synchrone  contractie  dier  deelen 
heeft  plaats  gehad  en  dan  de  geheele  spier  wederom  tegelijk  in  de 
refractaire  phase  komt,  kunnen  normale  contracties  volgen.  Ingevolge 
deze  interpretatie  is  het  verschil  tusschen  de  groote  en  de  kleine 
contractie  vau  den  voorafgaanden  p.a.  daaraan  toe  te  schrijven,  dat 
■slechts  bij  de  groote  contracties  een  bepaald  gedeelte  van  de  spier- 
massa mede  door  de  contractiegolf  bereikt  wordt,  dat  gedurende  de 
zwakke  contracties  daarvan  buitengesloten  blijft. 
b Geneesk.  bladen  1897.  pg.  75.  Proceedings  of  the  American  Academy  of  Arts 
and  Sciences  1898.  Vol.  XXXIII.  No.  71.  pg.  188.  Americ.  Jnl.  of  Physiol.  1898. 
pg.  503  en  vlgd.  Ned.  Tijdschr.  v.  Geneesk.  1898.  Deel  II.  BIz.  572  en  1902 
Deel  II.  BIz.  583  en  vlgd. 
