( 913  ) 
4o.  Vorm  van  p.a.  met  verlate  groote  contractie. 
Noch  bij  den  mensch,  noch  bij  Rana,  werden  door  mijzelf  alter- 
neerende  contracties  van  deze  variëteit  van  de  hartekamer  waarge- 
nomen. Alleen  de  door  Wenckebach  (loc.  cit.  blz.  107),  gepubliceerde 
hartcurven,  die  van  Mackensie  A (tig.  12,  misschien  ook  fig.  5)  als- 
mede die,  waarvan  mij  door  Dr.  N.  van  Spanje  welwillend  inzage 
werd  gegeven,  schijnen  erop  te  wijzen,  dat  althans  bij  den  mensch 
zulk  een  p,a.  voorkomt.  Voor  verdere  analyse  zijn  deze  curven  echter 
niet  wel  toegankelijk,  aangezien  in  geen  van  beide  gevallen  tegelijker- 
tijd de  contracties  der  jugulaarvenen  werden  geregistreerd. 
Alles  te  zamen  genomen,  zoo  komt  mij  voor,  dat  in  de  gegeven 
curven  en  de  analyse  daarvan  belangrijke  argumenten  gelegen  zijn, 
die  er  toe  kunnen  leiden,  dat  van  physiologische  zijde  meer  dan 
tot  nu  opzettelijk  onderzoek  wordt  ingesteld  omtrent  de  geleiding 
binnen  de  afzonderlijke  hartafdeelingen.  Immers  voor  de  eerste  van 
de  4 beschreven  vormen  van  p.a.  wezen  wij  erop,  dat  hier  van 
physiologische  zijde  de  oorzaak  gezocht  werd  in  veranderd  geleidings- 
vermogen,  waardoor  in  de  zwakke  contracties  de  contract! egolf  op 
een  deel  van  V beperkt  bleef;  voor  den  tweeden  vorm  van  p.a. 
meenden  wij  directe  bewijsgronden  te  kunnen  bijbrengen  en  voor 
den  derden  vorm  van  p.a.  het  waarschijnlijk  maken,  dat  zij  tot 
stand  komen  door  geleiding  verlangzaming  tusschen  sinus  en  kamer, 
resp.  op  het  optreden  van  anfi-peristaltische  contractiegolven,  en 
daardoor  ook  op  afwijkingen  in  het  geleidingsvermogen  berusten. 
Wat  betreft,  hetgeen  Trendelenburg  kon  vaststellen,  n.1.  dat  bij  ge- 
leidelijke overgangen  veel  grootere  frequentie  van  de  hartkamer- 
contractie  kan  worden  bereikt,  vóórdat  halveering  van  den  hartslag 
optreedt,  dan  indien  in  korten  tijd  een  groote  frequentie  bereikt 
wordt,  is  op  grond  van  het  vorenstaande  aldus  te  interpreteeren,  dat 
bij  langzaam  toenemende  frequentie  aan  het  geleidingsvermogen  geen 
al  te  hooge  eischen  gesteld  worden,  dus  het  oogenblik  nitgesteld 
wordt,  waarop  noodzakelijk  alleen  partieele  contracties  van  den 
ventrikel  kunnen  optreden. 
Wat  betreft  de  pathologie,  zoo  schijnt  mij  voor  den  pulsus  bigemi- 
nus,  door  Wenckebach  gediscuteerd,  het  thans  physiologisch  vast- 
gesteld zijn  van  het  belang  der  dissociatie  van  den  ventrikel  onder 
bepaalde  omstandigheden  *),  evenals  de  beteekenis  der  antiperistaltische 
Mackensie,  British  medical  Journal,  1905,  III. 
2)  Wenckebach,  Arhythmie.  1903.  Rlz.  166  en  vlgd. 
3)  Met  de  vaststelling  van  partieele  contracties  van  de  kamerspier,  meen  ik,  is 
de  noodwendigheid  bewezen,  deze  beperking  aan  de  wet  van  Bowditch  aan  te 
brengen,  dat  weliswaar  iedere  kamerspiervezel,  die  zich  samentrekt,  dit  met  maxi- 
male kraclit  doet ; dccb  dat  geenszins  daaronder  verstaan  moet  worden,  dat  nood- 
zakelijk bij  iedere  verkorting  van  de  kamerspier  alle  spierbundels  gelijkelijk  samen- 
trekken. 
61* 
