( Öl'i  ) 
contractiegolf,  van  groot  gewicht.  Met  name  zal  men  bij  de  inter- 
pretatie van  curven  als  van  Tschirjew  (aangehaald  door  Wenckebach), 
van  0.  Pan  ^),  R.  Finkelenburg  en  van  Hay  and  Moore  '*)  daar- 
mede rekening  moeten  houden.  Immers  het  ontbreken  der  compen- 
satorische  pause  (Wenckebach)  vindt  in  de  boven  gegeven  interpre- 
tatie zijn  volledige  verklaring,  terwijl  tevens  Hering’s  opvatting,  als 
zoude  alle  p.  bigemini  op  extrasystolen  berusten,  definitief  weerlegd 
schijnt. 
Met  Funke  ben  ik  ten  slotte  van  meening,  dat  eene  verdere 
discussie  omtrent  de  vraag,  of  naast  den  pulsus  alternans  ook  het 
bestaan  van  een  pulsus  bigeminus  moet  worden  erkend,  geheel  over- 
bodig is,  al  zoude  het  toch  zijn  nut  hebben,  indien  de  experimen- 
teele  gegevens  van  KNOLTi  en  die  van  Hering,  aan  warmbloeders 
verkregen,  omtrent  hemisystolie  en  hartbigeminie  thans  wederom 
opgenomeu  werden,  ook  met  het  oog  op  de  nieuwere  anatomische 
gegevens. 
Ten  opzichte  van  deze  nieuwe  vraagstelling  zijn  3 nieuwe 
onderzoekingen  van  belang  te  achten.  Vooreest  liet  onderzoek  van 
W.  Einthoven  ®),  wiens  resultaten  en  nauwkeurige  registratie,  ook 
van  partieele  contracties,  voor  een  verdere  analyse  veel  schijnen 
te  beloven.  Vervolgens  het  belangrijke  onderzoek  van  Tawara  in 
Aschhof’s  laboratorium,  dat  ons  deed  zien,  hoe  ver  de  arbeidsver- 
deeling  in  den  ventrikel  der  warm-,  waarschijnlijk  ook  der  koud- 
bloedige dieren  gegaan  is.  Eindelijk  de  onderzoekingen  van  Mackenzie®) 
die  het  mogelijk  maakte,  ook  bij  den  mensch  ingelicht  te  worden 
omtrent  het  gedrag  van  de  voorkamer  onder  pathologische  omstan- 
digheden, waardoor  derhalve  deze  waarnemingsgroep  voor  verdere 
wetenschappelijke  analyse  bruikbaar  wordt.  Het  ligt  voor  de  hand, 
dat  men  in  die  richting  voortgaande,  zal  trachten  verder  te  gaan, 
teneinde  ook  den  hartwortel  van  den  mensch  binnen  het  bereik  van 
de  graphische  methode  te  brengen. 
Immers  Wenckebach")  heeft  het  vermoeden  uitgesproken  dat  de 
O Tschirjew.  Archiv  für  Physiologie.  1877. 
2)  O.  Pan.  Deutsche  Zeitschrift.  f.  klin.  Medizin.  Bd.  78.  1905.  Blz.  128. 
R.  Finkelenburg.  Aangehaald  door  Wenckebach.  1905.  Heft  1 en  2.  Blz.  586. 
9 Hay  and  Moore.  Lancet  1906.  Blz.  1274. 
b Funke.  Ook  de  eigenaardige  curven,  door  W.  Straub  (loc.  cit)  verkregen  aan 
met  Ringer’s  vloeistof  doorspoelde  kikkerharten  zijn  wellicht  tot  analoge  dissocia- 
ties, als  hier  voor  curve  4 beschreven  werd,  terug  te  brengen. 
b Einthoven.  Tijdschr.  v.  Geneesk.  II.  No.  22. 
'')  Tawara.  Das  Herzleitungssystem.  1906. 
0 Mackenzie.  Brilisch  medical  Jnl.  1902.  Nov.  Blz.  1411. 
b Wenckebach.  Arch.  f.  Physiologie.  1906.  Blz.  361. 
