RARITEIT-KAMER. II Boek. 6i 
geele klieren met blaasjes boven op, zynde, zoo het fcbynt, de maage des diers; 
want van daar tot aan de fwarte fnebbe gaat een wyde keel, gevuld met zand, lteen-^^,^^_ 
tjes en fchilfFeren van Oeiters en Moffekfchaalen. [Doch dewyl deze figuur t’ 
geraakt is, werd in plaats van dezelve een andere hier nevens gevoegt, dewelke doch 
haare byzondere letteren en byzondere uitlegging heeft.] Wanneer hy aldus op t wa- 
ter dryft, zo (leekt hy het hoofd met alle de baarde uit, en fpreid dezelve op t wa-'^^/^- 
ter, met de achterlleeven of krul altyd boven water, maar op den grond kruipt hy om- 
gekeerd, met het bootje om hoog, en met den kop en baarden op den grond, maa« 
kende eenen redelyk radden voortgang. Hy houd zich meeft op den grond, kruipt 
zomtyds ook in de vifch-fuiken ot bobbers, maar na een florm, als het weer ttil word, 
ziet men ze met troepen op ’t water dryven , zynde buiten twyffel door de ongeftui- 
migheit der baaren opgeligt, waar uit men bemerkt, dat ze op den grond zich ook met ^ 
troepen by malkander houden. Dit dryven duurt echter niet lang , want alle de baarden der te 
intrekkende, keerd hy zyn bootje om en gaat weer te grond. Daar en tegen de leege^"^'^ 
fchaale vind men dikwils dryven, of op den flrand gefmeeten, want die w^eerloofe verflrekt 
dier geen dekzel hebbende, is een prooy voor Krabben, Haijen en Kaimans , wes- voor Krah- 
halven men de fchaal aan de kanten meeft geknaagt vind , en dewyl hy niet 
aan zyn fchaale hangt konnen ze hem licht daar uit trekken, en laaten de leege fchaal 
dryven. De Jonge fchepzels van dezen Nautilus ^ noch niet grooter dan een 
ling zynde , zyn fchoon Paerlemoer verwig van buiten en binnen ,. zoo dat de ruige w» buiten 
fchaal eerft metter tyd daar over groeit, ’t welk van ’t voorfte deel of het bootje af 
begint. 
Hun naam in ’t Latyn is Nautilus mam fi^e craiïus. Neerd. Paerlemoer hooren. Ma- Haar 
leits Biapapeduy Eia Coijn^ ’t welk echter eigentlyk de fchaale bedied. In ’t hoog MsL-mver-"’ 
leits Krang modang. Amb. Kika ; en dewyl daar onder volgende Nautilus begreepenf^^i 
word, zoo noemen ze deze foorte Kika lapia^ dat is Papeda hooren. 
Men vind ze in alle zeen van de Molukfe Eilanden, als mede omtrent de duizend 4. 
Eilanden voor Batavia en Java, doch meeft de leege fchaal, want het dier werd 
den gevonden of het moeft in de bobbers kruipen. -worden. 
' Het dier word tot de koft gebruikt gelyk andere Zeekatten , doch het is vry harder 
van vleefch en zwaar om te verduuwen.De fchaal is in grooter gebruik om ’erfchoon'e-/^-^'^ 
drinkvaten van te maken, gelyk ze in Europa bekent zyn, hier toe tnoet men de groot- 
fte en gladfte verkiefen , en wel toe zien, dat ze aan de zyde geen gaatjes hebben,?^ 
1111 J o o J kroez^en. 
want veele hebben een of meer ronde gaatjes, daar men pas door zien kan, die gemaakt 
werden door zeekere holle wratten, [een flag van Balanis'] welker flyiperige worm een 
fcherp tandje heeft, waar mede hy deze harde fchaal doorboord, als hy daar op komt 
te groeijen, welke fchaalen dan tot dit werk onbequaam zyn. De geheele moet men^^"^ ƒ- 
ïo k 12 dagen in eenige fuurte leggen, als in gooren ryft, azyn, of water daar in toe bereid. 
wyngaart loof verrot is , zoo gaat de buitenfte fchelle af, die men met fterk fchuuren 
afwryven moet, beginnende aan die plaatze daar ze op ’c dikfte is, en zoo ze noch 
niet geheel af is, moet men ze al wederom hier in leggen, tot dat het Paerlemoer over 
al voor den dag komt, ’t welk men dan met een flap fterk water ftrykt, tot dat het Enopge- 
zyn volkomen glans bekomt, en ten laatften met zeepwater affpoeld. De fchoon ge-S^^^^' 
maakte worden by de kamertjes door gefneeden , dat de vier of vyf achterfte doorluch- 
tig worden; de drie ofte vier volgende kamertjes worden geheel uitgefneeden , en in 
de binnenfte krul fnyd men een geopend helmtje, en aan de zyden rondom het bootje 
• kan men alderhande figuuren fnyden, die men met gewreeve kooien en wafch of oly 
door malkander gemengt wryft, tot dat zefwart uitfteeken. De Inlanders, de moeite 
van fchoon maaken niet willende doen, fnyden den onderften boodem zoodanig uit, 
dat ’er een groote leepel of fchuitje van word , dewelke onder anderen dienftig is om mrden 
’er de Papeda uk te ecten, waar van dezen hooren by hun lieden zyn naam heeft; doch 
dewyl by de Papeda een faus komt van zuure leraoenen of azyn gemaakt, zoo krygtï^^? 
H 3 het 
